Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 89

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

Transliteration

saumyāyane kṣatraviprānitarāṃ hanti dakṣiṇe | dvijātīṃ ścakramāddhaṃti rāhudṛṣṭoragāditaḥ || 89 ||

Translation

شمالی گتی (اُترایَن) میں (گرہن کا) اثر کشتریوں اور برہمنوں پر زیادہ سخت پڑتا ہے؛ اور جنوبی گتی (دکشنایَن) میں خاص طور پر دِوِجوں کو ستاتا ہے۔ راہو کی نظر کے زیرِ اثر سانپ وغیرہ جیسے دشمن چکر کی طرح ان پر حملہ آور ہوتے ہیں۔

Word by Word

• सौम्य-अयने: in the northern course (uttarāyaṇa)
• सौम्य-अयने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक) + अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सौम्य-अयन = 'उत्तरायण' (northern course)

• क्षत्र-विप्रान्: kshatriyas and brahmins
• क्षत्र-विप्रान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक) + विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; 'kṣatriyas and brāhmaṇas'

• नितराम्: excessively
• नितराम्: क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नितराम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb), अव्यय; 'अत्यन्तम्'

• हन्ति: kills/destroys
• हन्ति: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• दक्षिणे: in the southern (course)
• दक्षिणे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'दक्षिणायने' (southern course) implied

• द्वि-जातीन्: the twice-born
• द्वि-जातीन्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; द्विजाति = 'द्विज' (twice-born)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• क्रमात्: in due order/gradually
• क्रमात्: क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); 'क्रमेण/अनुक्रमेण'

• हन्ति: kills/destroys
• हन्ति: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• राहु-दृष्ट-उरग-आदितः: from (the omen of) the serpent seen by Rahu onward
• राहु-दृष्ट-उरग-आदितः: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: राहु (प्रातिपदिक) + दृष्ट (कृदन्त) + उरग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + तसिल् (प्रत्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) = '...आदितः' (from ... onwards); राहु-दृष्ट-उरग = 'राहुणा दृष्टः उरगः' (serpent seen by Rahu)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma/auspiciousness context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Rahu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames worldly suffering as patterned by kāla (time) and cyclical forces, urging the dvija to respond with dharma, restraint, and spiritual discipline rather than fear—supporting Moksha-dharma through detachment and right conduct.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is Jyotiṣa-toned, its implication is that when time-based afflictions arise, one should take refuge in steady sādhana—especially remembrance of the Lord and dharmic living—so external cycles do not destabilize inner devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (Vedāṅga astrology): it references uttarāyaṇa/dakṣiṇāyaṇa and Rāhu’s influence (graha-dṛṣṭi), indicating how time divisions and planetary factors are used to interpret periods of heightened affliction.