Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 73

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

Transliteration

jalamitrāryamāhīṃdra nakṣatreṣu subhikṣakṛt | sacchastrāvṛṣṭido mūle'hirbudhnyāṃtyabhayorbhayam || 73 ||

Translation

جلا، میتر، آریما اور مہِیندر کے نکشتروں میں یہ خوشحالی اور فراوانی لاتا ہے۔ مُولا میں عمدہ ہتھیار اور بارش دیتا ہے؛ مگر آہِربُدھنیا اور آخری دو نکشتروں میں خوف پیدا کرتا ہے۔

Word by Word

• जल-मित्र-आर्यमा-आहीन्द्र: in (the nakṣatras) Jala, Mitra, Āryamā, Āhīndra
• जल-मित्र-आर्यमा-आहीन्द्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक) + आर्यमा (प्रातिपदिक) + आहीन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; (नक्षत्रनामानि) अधिकरणे—‘जलादिषु नक्षत्रेषु’

• नक्षत्रेषु: in the constellations (nakṣatras)
• नक्षत्रेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण (locative)

• सुभिक्ष-कृत्: bringing good harvest/abundance
• सुभिक्ष-कृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुभिक्ष (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √कृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (ग्रहः/चरः): ‘सुभिक्षं करोति’

• सत्-छस्त्र-अ-वृष्टि-दः: causing good arms/warfare and lack of rain
• सत्-छस्त्र-अ-वृष्टि-दः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + छस्त्र (प्रातिपदिक; ‘शस्त्र’ इत्यर्थे/पाठभेद) + अ-वृष्टि (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण: ‘(सत्) शस्त्रं च अवृष्टिं च ददाति’ (effects)

• मूले: in (the nakṣatra) Mūla
• मूले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; नक्षत्रनाम (Mūla) अधिकरण

• अहिः: the serpent (Ahi)
• अहिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपद (subject)

• बुध्न्य: in Budhnya
• बुध्न्य: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बुध्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; नक्षत्र/देवतानाम; अधिकरण

• अन्त्य-अभयोः: of Antya and Abhaya
• अन्त्य-अभयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अन्त्य (प्रातिपदिक) + अभय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः—‘अन्त्य’ तथा ‘अभय’ (two entities)

• भयम्: fear
• भयम्: Karya/Phala (फल)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; फलवाचक (result)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara
• Nakshatra
• Mula
• Ahirbudhnya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It shows how Vedāṅga-Jyotiṣa is used to align human action with cosmic order (ṛta): some lunar mansions support welfare and plenty, while others warn of danger, guiding a dhārmic life with discernment.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by advising auspicious and inauspicious timings, the text supports orderly conduct and reduced anxiety, helping a devotee maintain steadiness (niyama) for worship and remembrance rather than being disturbed by adverse outcomes.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga-Jyotiṣa (Vedic astrology): it assigns specific results (abundance, rainfall, danger) to actions or periods associated with particular nakṣatras, helping in selecting proper muhurta for rites and worldly undertakings.