Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 164

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

Transliteration

bāṇāgnilocanānihyavedavāhuśilīmukhāḥ | tr yekāhayo netragotrarāmāścaṃdra rasartavaḥ || 164 ||

Translation

تیر، آگ، آنکھیں، پاکیزہ اُچار، وید، بازو اور تیز نوکدار تیر؛ تثلیث، ایک دن، گھوڑے؛ آنکھیں، گوتر، رام؛ چاند، رس اور موسم—یہ سب باہم مربوط مقدس مناسبتیں یاد کی جاتی ہیں۔

Word by Word

• बाण-अग्नि-लोचन-अनिह्य-वेद-वाहु-शिलीमुखाः: (a list:) arrow, fire, eye, (unclear word), Veda, arm, and arrowhead
• बाण-अग्नि-लोचन-अनिह्य-वेद-वाहु-शिलीमुखाः: कर्ता/समुच्चित-नाम (Enumerative list)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक) + अनिह्य (प्रातिपदिक; पाठदोष/अस्पष्ट) + वेद (प्रातिपदिक) + वाहु (प्रातिपदिक) + शिलीमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुपद-द्वन्द्व (गण-नाम-समुच्चय). ‘अनिह्य’ पदं पाठभेद/दुर्लभम्—सम्भाव्यं ‘अनिल’/‘अनिह’ इत्यादि; मूलपाठ-संशोधन अपेक्षितम्

• त्रि: three
• त्रि: विशेषण/गणन (Numeral qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; (here likely part of compound/phrase; manuscript shows ‘त्र्’)

• एकाहयः: one-day periods
• एकाहयः: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: एकाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘एकाह’ = one-day period (here as plural items)

• नेत्र: eye
• नेत्र: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (समुच्चय-गणनायाम्)

• गोत्र: lineage/clan
• गोत्र: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (समुच्चय-गणनायाम्)

• रामाः: Rāmas
• रामाः: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (पाठे ‘रामाश्’)

• चन्द्रः: Moon
• चन्द्रः: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• रस: taste/essence
• रस: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (समुच्चय-गणनायाम्)

• ऋतवः: seasons
• ऋतवः: समुच्चित-नाम (Enumerative item)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

Speaker

Narada (in dialogue-context with Sanatkumara tradition; this verse functions as a mnemonic/technical enumeration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Veda
• Candra
• Rama

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It serves as a mnemonic list linking ritual, cosmological, and symbolic categories—training the mind to perceive dharmic order (ṛta) behind diverse phenomena, which supports contemplation and mokṣa-oriented discernment.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by organizing sacred symbols (Veda, Candra, seasons, rasa), it aids smaraṇa (recollection) and focused contemplation—disciplines that stabilize the heart for devotion and surrender.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse reflects Vedāṅga-style cataloguing used in śikṣā/kalpa-oriented memory and ritual thought, and it hints at jyotiṣa-style framing through Candra (Moon) and ṛtu (seasons) as time-markers.