Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 59

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

मासानां तत्समं वाच्यं गर्बगस्थस्य शुभाशुभम् । त्रिकोमे ज्ञे परैर्नष्टैर्द्विमुखाह्निकपान्वितः ॥ ५९ ॥

Transliteration

māsānāṃ tatsamaṃ vācyaṃ garbagasthasya śubhāśubham | trikome jñe parairnaṣṭairdvimukhāhnikapānvitaḥ || 59 ||

Translation

رحم میں موجود جنین کے نیک و بد آثار مہینوں کے مطابق اسی طرح بیان کرنے چاہییں۔ جب ماہرِ نجوم تریکون کی صورت پائے اور دیگر نشانیاں مفقود ہوں تو نتیجہ ‘دو رُخا’ کہا جاتا ہے، جس کے ساتھ روزانہ کے اعمال اور پینے کی عادت میں بے قاعدگی ہوتی ہے۔

Word by Word

• मासानाम्: of months
• मासानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन

• तत्-समम्: that same / equally that
• तत्-समम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—‘तत् एव समम्’

• वाच्यम्: to be stated/declared
• वाच्यम्: Kriya (क्रिया-विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → वाच्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाव्य/कर्तव्य (gerundive, ‘to be said’)

• गर्भग-स्थस्य: of the one situated in the womb
• गर्भग-स्थस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: गर्भग (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘गर्भे स्थित’

• शुभ-अशुभम्: good and bad (results)
• शुभ-अशुभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वः—समाहार (good-and-bad as a whole)

• त्रि-कोमे: in the tri-koma (technical division)
• त्रि-कोमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + कोम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (three ‘koma’/triad-division; technical)

• ज्ञे: in/with Jña (Mercury)
• ज्ञे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in/when Mercury (Jña)’ (technical astrological usage)

• परैः: by others
• परैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• नष्टैः: by the lost/ruined (ones)
• नष्टैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; भूतकृदन्त (past participle)

• द्वि-मुख-अह्नि-क-प-अन्वितः: endowed with ‘two-faced’ daily-period measure (technical/unclear)
• द्वि-मुख-अह्नि-क-प-अन्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या) + मुख (प्रातिपदिक) + अह्नि/अहन् (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय/प्रातिपदिक) + प (प्रातिपदिक/संक्षेप) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अन्वि/√इ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; पाठदोष/संक्षेपयुक्त-तकनीकी पद (dvimukha-āhnika-pānvitaḥ)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Moksha-Dharma context with applied Vedanga/astrology material)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames life in the womb and later conduct as governed by śubhāśubha (auspicious/inauspicious) patterns, encouraging discernment and dharmic correction rather than fatalism.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by highlighting flawed tendencies like inconsistency in āhnika (daily sacred duties), it points to the need for steadiness—an essential support for disciplined worship and remembrance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (Vedic astrology): the use of a tri-koṇa (trine) configuration and the weighing of other factors (when ‘other indications are absent’) to infer character and conduct-related outcomes.