Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 43

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

शुक्रार्केंदुजैः स्वांशस्थैरीज्य चांगत्रिकोणगे । भवेदपत्यं विप्रेन्द्र पुंसां सद्वीर्यशालिनाम् ॥ ४३ ॥

Transliteration

śukrārkeṃdujaiḥ svāṃśasthairījya cāṃgatrikoṇage | bhavedapatyaṃ viprendra puṃsāṃ sadvīryaśālinām || 43 ||

Translation

اے برہمنوں کے سردار! جب زہرہ، سورج، چاند اور مریخ اپنے اپنے سوانش میں ہوں اور مشتری تثلیثی مقام میں ہو، تو نیک قوتِ تولید والے مردوں کو اولاد نصیب ہوتی ہے۔

Word by Word

• शुक्र-अर्क-इन्दु-जैः: by those born of Venus, Sun and Moon
• शुक्र-अर्क-इन्दु-जैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शुक्र + अर्क + इन्दु + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन, पुंलिङ्ग; करणम्; समासार्थः—शुक्रार्केन्दुभ्यः जाताः (born of Venus/Sun/Moon)

• स्व-अंश-स्थैः: situated in their own portion (svāṃśa)
• स्व-अंश-स्थैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + अंश + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्; करणम्; समासः—स्वे अंशे स्थाः (situated in own division)

• ईज्य: Jupiter
• ईज्य: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इज्य (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्तरि (as subject in clause)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अङ्ग-त्रिकोण-गे: in the trine-position
• अङ्ग-त्रिकोण-गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्ग + त्रिकोण + ग (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे; समासार्थः—अङ्गस्य त्रिकोणे गे (in the trine of the body/limb; astrological trine)

• भवेत्: would be/comes to be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपत्यम्: offspring
• अपत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; here predicate nominative (प्रथमा)

• विप्र-इन्द्र: O best of Brahmins
• विप्र-इन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन, पुंलिङ्ग; संबोधनम्

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन, पुंलिङ्ग; सम्बन्ध (genitive)

• सत्-वीर्य-शालिनाम्: of those possessing good virility
• सत्-वीर्य-शालिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सत् + वीर्य + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्; समासार्थः—सद्वीर्यं यस्य सः (possessing good vigor)

Speaker

Narada (teaching a brahmin interlocutor within the Moksha Dharma/Vedanga context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Shukra (Venus)
• Surya (Sun)
• Chandra (Moon)
• Mangala (Mars)
• Brihaspati (Jupiter)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames progeny as a dharmic outcome linked to cosmic order: when benefic configurations and strong planetary placements support vitality, householders are said to receive the blessing of children.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is not stated directly here; the verse functions as Vedanga Jyotisha guidance within a broader dharmic life. In the Purana’s worldview, such knowledge supports righteous living, which in turn becomes a stable foundation for devotion to Vishnu.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedanga Jyotisha: it references divisional strength (svāṁśa) and trinal houses (trikoṇa) as concrete astrological factors used to judge prospects for progeny (apatya).