Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 187

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

तन्वस्तगैश्च सकटं विहगो राज्यबंधुगैः । श्रृङ्गाटकं धिगौगस्थैर्लग्नायस्थैर्हलं मतम् ॥ १८७ ॥

tanvastagaiśca sakaṭaṃ vihago rājyabaṃdhugaiḥ | śrṛṅgāṭakaṃ dhigaugasthairlagnāyasthairhalaṃ matam || 187 ||

تنْو اور اَستگ مقامات میں واقع سیّاروں سے اسے ‘شَکَٹ’ (گاڑی) کہا گیا ہے۔ وِہگ اور راجیہ بندھو مقامات میں ہوں تو ‘شِرِنگاٹک’ (مثلثی سنگم) مانا جاتا ہے؛ اور لَگن و آیا مقامات میں ہوں تو اسے ‘ہَل’ (ہل) قرار دیتے ہیں۔

तन्वःfrom the body / from Tanu
तन्वः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
तगैःby/with the 'taga' (entities)
तगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतग (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चयबोधक अव्यय)
सकटम्cart
सकटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसकट (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
विहगःbird
विहगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविहग (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
राज्यkingdom/royal
राज्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Stem form used in compound (समासपूर्वपद)
बंधुगैःby/with kinsmen
बंधुगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबंधु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
श्रृङ्गाटकम्(a) triangular junction / trident-like form
श्रृङ्गाटकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रृङ्गाटक (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
धिfie!/alas!
धि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootधि (अव्यय)
FormParticle (निन्दार्थक/उद्गार अव्यय)
गौगस्थैःby those situated in/at Gauga
गौगस्थैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootगौग-स्थ (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): गौग + स्थ; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
लग्नascendant (lagna)
लग्न:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलग्न (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Stem form used in compound (समासपूर्वपद)
आयस्थैःby those situated in 'āya' (gain/place)
आयस्थैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootआय-स्थ (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): आय + स्थ; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
हलम्plough
हलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहल (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
मतम्is considered/held (to be)
मतम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Predicative)
TypeAdjective
Rootमत (प्रातिपदिक; √मन् (धातु) → क्त)
FormPast passive participle (क्त/कृदन्त); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular (एकवचन)

Sage Nārada (teaching in a technical, śāstra-style enumeration)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Nārada

FAQs

The verse illustrates how the Purāṇa integrates Mokṣa-dharma with practical Vedāṅga knowledge—showing that disciplined understanding of cosmic order (Jyotiṣa-style classifications) supports dharmic living and steadiness of mind, which are conducive to liberation-oriented life.

While not directly describing bhakti practices, it reflects a Purāṇic method: aligning one’s actions with śāstra. Such alignment is often presented as supportive to Viṣṇu-bhakti by encouraging regulated conduct, auspicious timing, and a life ordered toward dharma.

Jyotiṣa (a Vedāṅga) is highlighted through named configurations—sakaṭa (cart), śṛṅgāṭaka (tri-junction), and hala (plough)—defined by placements involving lagna and other technical sectors/bhāvas.