Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 161

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

आशु तेशाष्टगोष्वंगःत्सांतेष्वब्जात्सितः शुभः । स्वात्सज्ञेषु त्रिधीगोब्धी दिक्छिद्रासिगतोर्कजात् ॥ १६१ ॥

Transliteration

āśu teśāṣṭagoṣvaṃgaḥtsāṃteṣvabjātsitaḥ śubhaḥ | svātsajñeṣu tridhīgobdhī dikchidrāsigatorkajāt || 161 ||

Translation

فوراً اُن آٹھ اَنگوں اور ‘گو’ کے مقامات میں، کنول سے پیدا ہونے والے مبارک و روشن (ساتتوِک) تَتّو کا دھیان/استقرار کرنا چاہیے۔ ان کے اپنے اصطلاحی ناموں سے بتائے گئے مقامات میں تِرِدھی اور ‘گوبدھی’ کو سمتوں، خلاؤں/درمیانی جگہوں اور تلوار نما تقسیمات کے مطابق، ارک (سورَی) روایت کے مطابق ترتیب دینا چاہیے۔

Word by Word

• आशु: quickly
• आशु: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तेषाम्: of those
• तेषाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• अष्ट: eight
• अष्ट: विशेषण (Numeral qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्या; (समास/निर्देशार्थ)

• गोṣu: among the cows/go (term)
• गोṣu: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), बहुवचन

• अङ्गः: aṅga (limb/part; term)
• अङ्गः: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)

• त्साम्: (unclear)
• त्साम्: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: त्साम् (पाठदोष/अव्यय-सदृश)
• Form: अव्ययवत्; पाठानुसार अनिश्चित (corrupt token)

• तेषु: in those
• तेषु: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• अब्जात्: from abja (lotus-born; term)
• अब्जात्: अपादान (Ablative source)
• Type: Noun
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; (lotus-born/term)

• सितः: white/bright
• सितः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुभः: auspicious
• शुभः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वात्: from one’s own (term)
• स्वात्: अपादान (Ablative)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; (पाठ: स्वात्)

• सज्ञेषु: in the named/terms
• सज्ञेषु: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: सज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; (पाठदोष: संज्ञेषु?)

• त्रिधी: tridhī (threefold dhī; term)
• त्रिधी: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: त्रि + धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (three + dhī)

• गोब्धी: gobdhi (term)
• गोब्धी: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: गो + अब्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष

• दिक्छिद्र: dikchidra (term)
• दिक्छिद्र: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: दिक् + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: दिशां छिद्रम् (direction-hole/term)

• असि: sword (asi; term)
• असि: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (sword/term)

• गत: gone/reached
• गत: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उर्कजात्: from urkajā (term)
• उर्कजात्: अपादान (Ablative source)
• Type: Noun
• Root: उर्क + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष: उर्कात् जातः (born from urka; term)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue instruction to Narada; technical moksha-dharma/nyasa-style teaching)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara
• Arka (Surya)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes disciplined inner installation (nyāsa/bhāvanā) and structured contemplation—placing auspicious, sattvic principles in an ordered way—so the practitioner’s body-mind becomes a fit support for moksha-oriented practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though technical, it supports bhakti by prescribing orderly contemplation/installation of the auspicious divine principle; such ritualized remembrance steadies the mind for sustained devotion and single-pointed worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects applied ritual-technology using directional mapping (dik), structured divisions (chidra/asi), and technical nomenclature—skills aligned with Kalpa (ritual procedure) and, indirectly, Jyotiṣa-style spatial/directional correspondences.