Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 159

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

दिक्वाष्टाद्यस्तबंध्याये कुजात्खात्सत्रिके गुरुः । सात्र्यंके सन् रवेः शुक्राद्धीखगो दिग्भवारिगः ॥ १५९ ॥

dikvāṣṭādyastabaṃdhyāye kujātkhātsatrike guruḥ | sātryaṃke san raveḥ śukrāddhīkhago digbhavārigaḥ || 159 ||

دِک کی ترتیب میں جب آغاز آٹھویں سے ہو اور ‘بندھْی’ نقشہ ہو تو کُج سے شروع ہونے والی تثلیث میں گُرو (مشتری) ظاہر ہوتا ہے۔ شنی سے نشان زدہ تثلیث میں، نیز سورج اور شکر سے، ‘دھی-کھگ’ (بدھ/عطارد) سمت کا بھی نشان، گھر کا بھی نشان، اور دشمنوں کا نِگہبانِ فنا ٹھہرتا ہے۔

दिक्direction (term)
दिक्:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)
अष्टeight
अष्ट:
विशेषण (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्ट (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; (समास/निर्देशार्थ)
आद्यfirst/initial
आद्य:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)
अस्तsetting/west (term)
अस्त:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)
बन्ध्यायेin bāndhyā (barren/term)
बन्ध्याये:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootबन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; (पाठ: बंध्याये)
कुजात्from Kuja (Mars)
कुजात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootकुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; (मङ्गल)
खात्from space/zero (kha)
खात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
सत्रिकेin satrika (term)
सत्रिके:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootसत्रिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; (technical)
गुरुःGuru (Jupiter)
गुरुः:
कर्ता/निर्देश (Subject/Apposition)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (बृहस्पति)
with/and
:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/उपपद
अत्र्यंकेin atryaṅka (Atri’s sector)
अत्र्यंके:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootअत्रि + अङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अत्रेः अङ्के (in Atri’s mark/sector)
सन्being
सन्:
कर्ता (Agent participle)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रवेःof Ravi (Sun)
रवेः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
शुक्रात्from Śukra (Venus)
शुक्रात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; (शुक्र/शुक्रग्रह)
धीdhī (term/intellect)
धी:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)
खगःbird/sky-goer (term)
खगः:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दिग्भवdigbhava (term)
दिग्भव:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootदिक् + भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: दिशां भवः (direction-born/term)
अरिगःariga (term)
अरिगः:
निर्देश (Apposition)
TypeNoun
Rootअरि + ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: अरिं गच्छति/अरिणा गः (technical epithet)

Narada (as teacher within the Moksha Dharma discourse; technical aside aligned with Jyotisha/Vedanga material)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

G
Guru (Jupiter)
K
Kuja (Mars)
Ś
Śani (Saturn)
R
Ravi (Sun)
Ś
Śukra (Venus)
B
Budha (Mercury)

FAQs

It shows that even within Moksha Dharma teaching, the Narada Purana preserves Vedāṅga-style precision—using Jyotiṣa classifications to support right timing, right understanding, and disciplined Dharma as aids to inner clarity.

Indirectly: Bhakti is strengthened when one’s life is ordered by Dharma; Jyotiṣa in the Purāṇic framework functions as a practical tool for deciding auspiciousness and resolving obstacles, thereby supporting steady devotional practice rather than replacing it.

Vedāṅga Jyotiṣa—specifically, technical mapping of planets (Guru/Budha, etc.) to directional and triadic schemes, and their functional roles such as bhāva indication and ari (enemy/obstacle) mitigation.