Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 154

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

षट्त्र्यायधीस्थो मंदाञ्च ज्ञाद्द्वित्र्यायाष्टकेंद्रगः । केंद्राष्टायांत्य इज्याद्वा ज्ञज्यायास्तत्र स्वे कवेः ॥ १५४ ॥

Transliteration

ṣaṭtryāyadhīstho maṃdāñca jñāddvitryāyāṣṭakeṃdragaḥ | keṃdrāṣṭāyāṃtya ijyādvā jñajyāyāstatra sve kaveḥ || 154 ||

Translation

اگر زحل چھٹے یا تیسرے گھر میں ہو، اور عطارد دوسرے یا تیسرے میں، یا آٹھویں میں یا کسی کَیندر میں ہو؛ اور مشتری کَیندر، آٹھویں یا آخری گھر میں ہو—تو اس زائچے میں زہرہ پر عطارد غالب ہوتا ہے۔

Word by Word

• षट्: six
• षट्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Noun
• Root: षट् (संख्या/प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; अव्ययवत् प्रयोगः (numeral used adjectivally)

• त्रि-आय-धी-स्थः: situated in ‘tri-āya-dhī’ (technical)
• त्रि-आय-धी-स्थः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या/प्रातिपदिक) + आय (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (…स्थः = ‘situated in …’)

• मन्दान्: the slow/weak ones (or Saturns, technical)
• मन्दान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• ज्ञात्: having known/known
• ज्ञात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; अव्ययवत् (absolutive-like/elliptic usage)

• द्वि-त्रि-आय-अष्ट-केन्द्र-गः: one going to the ‘eight centers’ of the two/three āyas (technical)
• द्वि-त्रि-आय-अष्ट-केन्द्र-गः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + त्रि (संख्या) + आय (प्रातिपदिक) + अष्ट (संख्या) + केन्द्र (प्रातिपदिक) + ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (…केन्द्रगः = ‘going to the center’)

• केन्द्र-अष्ट-आयाम्: in the eightfold central position (technical)
• केन्द्र-अष्ट-आयाम्: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: केन्द्र (प्रातिपदिक) + अष्ट (संख्या/प्रातिपदिक) + आय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (केन्द्राष्टायाम् = ‘in the eightfold center-āya’)

• अन्त्यः: last/final
• अन्त्यः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• इज्या: worship/sacrifice
• इज्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अथवा: or
• अथवा: Sambandha (सम्बन्ध/Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)

• ज्ञ-ज्यायाः: of ‘jñajyāyā’ (technical)
• ज्ञ-ज्यायाः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ज्ञ (प्रातिपदिक) + ज्यायस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (technical compound)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• स्वे: in one’s own
• स्वे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• कवेः: of the sage/poet
• कवेः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a technical context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Saturn (Manda)
• Mercury (Jña)
• Jupiter (Ijyā/Bṛhaspati)
• Venus (Kavi/Śukra)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

This verse shows that Moksha Dharma instruction in the Narada Purana also preserves Vedāṅga knowledge—especially Jyotiṣa—teaching how cosmic order (ṛta) is read through planetary placements to understand tendencies and karmic results.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by mapping mental and practical strengths (e.g., Mercury’s predominance), it supports disciplined living and right decision-making, which in turn stabilizes sādhana and devotion; it is a supportive, diagnostic teaching rather than a direct bhakti exhortation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: evaluation of planetary strength based on house placement—kendra (angles), aṣṭama (8th), and antya (12th)—to judge when Mercury is considered stronger than Venus in a nativity.