Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 124

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

हानिद्वयेऽधिकाः कार्या यदा क्रूरस्तनौ तदा । विहायारीनंशाद्यैर्हन्यादायुर्लवान् भजेत् ॥ १२४ ॥

hānidvaye'dhikāḥ kāryā yadā krūrastanau tadā | vihāyārīnaṃśādyairhanyādāyurlavān bhajet || 124 ||

جب دو طرح کا نقصان سامنے ہو تو کم نقصان کو اختیار کرنا چاہیے۔ اور جب کوئی سنگدل دشمن اپنے ہی بدن پر حملہ آور ہو، تو جھجک چھوڑ کر ایسے دشمنوں وغیرہ کو ختم کر کے عمر کے حصّے کی حفاظت کرنی چاہیے۔

hāni-dvayein (case of) two deficits
hāni-dvaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothāni (प्रातिपदिक) + dvi (संख्या/प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); द्विगु-समास: 'in the two losses/deficits'
adhikāḥincreased; additional
adhikāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of (implicit) aṃśāḥ/kāryāḥ
TypeAdjective
Rootadhika (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
kāryāḥto be made/done
kāryāḥ:
Vidhi (विधेय/obligatory predicate)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) + ya (प्रत्यय) → kārya (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormGerundive/necessitative (भाव्य/तव्यत्-अर्थ), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
yadāwhen
yadā:
Kāla (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक-अव्यय)
krūraḥmalefic; cruel
krūraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of (implicit) grahaḥ
TypeAdjective
Rootkrūra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
tanauin the body
tanau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottanu (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
tadāthen
tadā:
Kāla (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक-अव्यय)
vihāyahaving abandoned/omitting
vihāya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√hā (धातु) + vi + lyap → vihāya (कृदन्त)
FormGerund/absolutive (क्त्वान्त/ल्यप्), indeclinable (अव्ययभाव)
arīṇienemies
arīṇi:
Karma (कर्म) (object of vihāya)
TypeNoun
Rootari (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
aṃśa-ādyaiḥby degrees/parts etc.
aṃśa-ādyaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootaṃśa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); तत्पुरुष: 'by parts etc.'
hanyātshould strike/destroy
hanyāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√han (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
āyuḥlifespan
āyuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāyus (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
lavānminutes/instants (lavas)
lavān:
Karma (कर्म) (object of bhajet)
TypeNoun
Rootlava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
bhajetshould apportion/divide
bhajet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhaj (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It teaches dharmic discernment (viveka): when all options involve harm, one should choose the lesser harm, and preserving life in the face of a cruel aggressor can be a legitimate dharmic duty.

Bhakti is grounded in dharma; protecting one’s life and capacity for sādhana (practice) is presented as valid when threatened by cruelty, so devotion is supported by wise, duty-based action rather than passivity.

It reflects dharma-nīti reasoning used in smṛti-style decision rules (choosing the lesser harm), a practical framework often applied alongside śāstra interpretation (vyākaraṇa/nyāya-style clarity of meaning) rather than a ritual or astrology instruction.