Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 94

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रांतिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मंदोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च ॥ ९४ ॥

Transliteration

tadgumajyā trijivāptā tañcāpaṃ krāṃtirucyate | grahaṃ saṃśodhya maṃdoñcattathā śīghnādviśodhya ca || 94 ||

Translation

تری جیا (تری جیوا) کے ساتھ حاصل ہونے والی ‘گُمَجیا’ سے جو قوس (چاپ) نکلے، وہی سیّارے کی ‘کرانتی’ کہلاتی ہے۔ پھر سیّارے کی حالت درست کرکے مَندوچّ کا سنسکار اور اسی طرح شیگھر کا سنسکار بھی لازم ہے۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally

• गुमज्या: the guma-sine (guma chord)
• गुमज्या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गुम + ज्या (प्रातिपदिक; components)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुमस्य ज्या)

• त्रिजि: by the radius (tri-ji)
• त्रिजि: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: त्रिजि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental

• अवाप्ता: obtained/attained
• अवाप्ता: क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: अव् + आप् (धातु) → अवाप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; passive/resultative participle agreeing with ‘गुमज्या’

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; pronoun used adjectivally

• चापम्: arc
• चापम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object

• क्रान्तिः: (it is) the step/advance (krānti)
• क्रान्तिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उच्यते: is called
• उच्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

• ग्रहम्: the planet/position (graha)
• ग्रहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• संशोध्य: having corrected
• संशोध्य: पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + शुध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having corrected/verified’

• मन्दम्: slow (motion)
• मन्दम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; used as object/qualifier (slow)

• उञ्चत्: increasing/adding
• उञ्चत्: क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: उञ्च् (धातु) → उञ्चत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; participle used with ‘मन्दम्’ (raising/adding)

• तथा: thus/likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; manner-adverb

• शीघ्नात्: from the fast (motion)
• शीघ्नात्: अपादान (Apādāna/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: शीघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative ‘from the fast (motion)’

• विशोध्य: having adjusted/cleansed
• विशोध्य: पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
• Type: Verb
• Root: वि + शुध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having purified/adjusted’

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada technical computation within the broader Moksha-Dharma discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Jyotiṣa as a disciplined, corrective science—refining perception through calculation—supporting dharma by enabling accurate timing and understanding of cosmic order (ṛta).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by teaching precise calendrical and planetary corrections, it underpins proper observance of vows, fasts, and worship timings—practices that nourish steady Viṣṇu-bhakti in daily life.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: converting a sine (jyā) to an arc (cāpa) to obtain krānti (declination), and applying manda-ucca and śīghra corrections for accurate planetary positions (graha-śodhana).