Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 52

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

वृत्तांगांशकृतिर्वेधनिप्रीयनकरामितौ । वारिव्यासहतं दैर्ध्यंवेधांगुलहतं पुनः ॥ ५२ ॥

Transliteration

vṛttāṃgāṃśakṛtirvedhaniprīyanakarāmitau | vārivyāsahataṃ dairdhyaṃvedhāṃgulahataṃ punaḥ || 52 ||

Translation

قطر کو مقررہ عدد سے ضرب دینے پر دائرے کا حصہ یعنی محیط حاصل ہوتا ہے۔ قطر کا پیمانہ ناخن تک انگلی کی چوڑائی سے جانا جاتا ہے؛ پھر لمبائی کو ویدھ-انگُل اکائیوں سے ضرب دے کر نکالا جاتا ہے۔

Word by Word

• वृत्ताङ्गांशकृतिः: construction/measure of the circle-part fraction
• वृत्ताङ्गांशकृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्त-अङ्ग-अंश-कृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); बहु-तत्पुरुष-समासः (वृत्तस्य अङ्गस्य अंशस्य कृतिः)

• वेध: vedha (measure)
• वेध: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• निप्रीयनक: (technical) niprīyanaka
• निप्रीयनक: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निप्रीयनक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); (दुर्लभ-शब्द)

• रामितौ: measured/pleasing (approx.)
• रामितौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रामित (रम् धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: द्विवचन, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. du.); (पाठदुष्कर)

• वारि: water
• वारि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वारि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); (समासाङ्ग)

• व्यासहतम्: multiplied by the diameter
• व्यासहतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्यास-हत (हन् धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); तत्पुरुषः (व्यासेन हतम् = multiplied by diameter)

• दैर्ध्यम्: length
• दैर्ध्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैर्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• वेधाङ्गुलहतम्: multiplied by vedha-aṅgulas
• वेधाङ्गुलहतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वेध-अङ्गुल-हत (हन् धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); तत्पुरुषः (वेधस्य अङ्गुलैः हतम् = multiplied by vedha-inches)

• पुनः: again/further
• पुनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/क्रमे (again/further)

Speaker

Narada (teaching in a technical-ritual context within Moksha Dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights that Dharma is supported by precision: correct measurement and accepted standards safeguard ritual order, which in turn steadies the mind for Moksha-oriented discipline.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: Bhakti in the Purana is not opposed to method; careful, rule-based practice (when worship involves rites) is presented as a way to offer worship without negligence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Practical measurement and computation—using aṅgula-based units and an accepted approximation for relating diameter and circumference—knowledge akin to Śulba/kalpa-style technical procedure used in ritual settings.