Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 41

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

चेद्राशिविवरं मासफलांतरहृतं च यः । क्षेपा मिश्रहताः क्षेपोयोगभक्ताः फलानि च ॥ ४१ ॥

Transliteration

cedrāśivivaraṃ māsaphalāṃtarahṛtaṃ ca yaḥ | kṣepā miśrahatāḥ kṣepoyogabhaktāḥ phalāni ca || 41 ||

Translation

اگر بروج کے درمیان فاصلہ ماہانہ نتائج کے فرق سے تقسیم کیا جائے تو ‘کشیپ’ کو ‘مِشر’ قدر سے ضرب دینا چاہیے؛ پھر کشیپوں کے مجموعے سے تقسیم کرنے پر جو قدر نکلے وہی حاصل شدہ پھل ہیں۔

Word by Word

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional particle)

• राशिविवरम्: the gap/difference of the quantity
• राशिविवरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राशि + विवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः: राशेः विवरम्

• मासफलान्तरहृतम्: divided/removed by the difference in monthly result
• मासफलान्तरहृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मासफल + अन्तर + हृत (कृदन्त; √हृ (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः: मासफलस्य अन्तरम्, तेन हृतम् (अपहृतम्/विभक्तम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• यः: which/that (one)
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• क्षेपाः: additions/offsets (kṣepa terms)
• क्षेपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• मिश्रहताः: multiplied by the mixture/combined value
• मिश्रहताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मिश्र + हत (कृदन्त; √हन् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः: मिश्रेण हताः (गुणिताः/प्रहृताः)

• क्षेपयोगभक्ताः: divided by the kṣepa-sum (kṣepa-yoga)
• क्षेपयोगभक्ताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेपयोग + भक्त (कृदन्त; √भज् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः: क्षेपयोगेन भक्ताः (विभक्ताः)

• फलानि: results
• फलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames precise Jyotiṣa computation as part of dharmic order—right knowledge of time and measures supports correct observance and disciplined living, aiding Moksha-oriented practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by teaching accurate calculation methods used for determining auspicious timings and observances, it supports orderly vrata and worship schedules that can be performed with steadiness and faith.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa (astronomical/astrological computation): it outlines a rule using rāśi-intervals, monthly-result differences, and correction terms (kṣepa) to derive final phala (computed results).