Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 182

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका ॥ १८२ ॥

Transliteration

krāṃtyoḥ samatve pāto'tha prakṣiptāṃśonite vidhau | hīne'rdvarātraghikāghato bhāvī tātkālike'dhikā || 182 ||

Translation

جب دونوں کرانتیاں برابر ہو جائیں تو وہی پات (نقطۂ اتصال) ہے۔ پرکشپت اَمشوں والی विधि میں اگر قدر کم نکلے تو آدھی رات اور ایک گھٹیکا بڑھاؤ؛ بھاوی (آئندہ) حساب میں اسے زیادہ مانا جاتا ہے، اور تاتکالک (حالیہ) میں یہ زائد تصحیح ہے۔

Word by Word

• क्रान्त्योः: of the two declinations
• क्रान्त्योः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (6th/7th dual)

• समत्वे: in equality
• समत्वे: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: समत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• पातः: the pāta (node/event)
• पातः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; then/now)

• प्रक्षिप्त-अंश-उन्नते: in the method with inserted/added degrees and elevation
• प्रक्षिप्त-अंश-उन्नते: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: प्रक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप्, क्त) + अंश (प्रातिपदिक) + उन्नत (कृदन्त; √उद्+√नम्, क्त)
• Form: समासः तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• विधौ: in the procedure
• विधौ: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सप्तमी-एकवचन (7th sg.)

• हीने: when deficient/less
• हीने: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: हीन (कृदन्त/प्रातिपदिक; √हा, क्त/adj. ‘deficient’)
• Form: सप्तमी-एकवचन (7th sg.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव; locative absolute sense

• अर्ध-रात्र-घटिका-आघातः: a half-night (i.e., 12-hour) ghaṭikā-offset/impact
• अर्ध-रात्र-घटिका-आघातः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक) + घटिका (प्रातिपदिक) + आघात (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• भावी: will occur; is to be applied
• भावी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.)

• तात्कालिके: in the immediate (case/time)
• तात्कालिके: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: तात्कालिक (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन (7th sg.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव

• अधिका: greater; added
• अधिका: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-एकवचन (1st sg.) (agreeing with implied ‘घटिका/वृद्धि’)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It underscores that accurate sacred time (kāla) calculation is part of dharma: correct calendrical and astronomical reckoning supports proper vrata, worship timings, and disciplined practice that ultimately aids moksha-oriented living.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by teaching precise time corrections (ghaṭikā/half-night adjustments), it safeguards the proper observance of devotional rites and vows performed at the right muhūrta—an essential support for steady Vishnu-bhakti in practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: identifying pātā via equality of declinations and applying computational corrections using prakṣipta aṃśa, including specific time adjustments measured in ghaṭikā and half-night.