Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 153

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

सपिंड्यांतरलग्नासूनेवं स्यात्कालसाधनम् । विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिंद्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः ॥ १५३ ॥

Transliteration

sapiṃḍyāṃtaralagnāsūnevaṃ syātkālasādhanam | virāhvarkabhujāṃśāścediṃdrālpāḥ syād graho vidhoḥ || 153 ||

Translation

یوں پِنڈ اور لگن کے درمیان ‘اَنتَر’ کے قاعدے سے وقت کی تعیین حاصل ہوتی ہے۔ اور اگر وِراہ اور اَرک-بھُجا اَمش وغیرہ کے حسابی قوس-مقادیر ‘اِندر’ سے بھی کم ہوں تو وِدھو (چاند) کا گرہ/گِرہن کا اثر کارفرما مانا جائے۔

Word by Word

• स-पिण्ड्य-अन्तर-लग्न-असून्: asus attached within the piṇḍya-interval (with it)
• स-पिण्ड्य-अन्तर-लग्न-असून्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स + पिण्ड्य + अन्तर + लग्न + असु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (पिण्ड्य-अन्तरे लग्नाः असवः; ‘स-’ = with)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• काल-साधनम्: time-determination/means of time
• काल-साधनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल + साधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (कालस्य साधनम्)

• विराह्व-र्क-भुज-अंशाः: the arc-sine parts of Virāhva-arka
• विराह्व-र्क-भुज-अंशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विराह्व + अर्क + भुज + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष (विराह्वस्य अर्कस्य भुज-अंशाः = arc-sine parts)

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle ‘if’)

• इन्द्र-अल्पाः: less than ‘indra’ (fourteen)
• इन्द्र-अल्पाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र + अल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष (इन्द्रेण/इन्द्र-संख्यया अल्पाः = less than 14, technical)

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• ग्रहः: seizure/position (graha)
• ग्रहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विधोः: of the Moon
• विधोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada, within the Vedanga/astronomical-astrological teaching context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Surya (Arka)
• Chandra (Vidhu)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that Dharma and Moksha-oriented practices should be performed with proper kāla (time), because correct timing (kāla-sādhana) supports purity, steadiness of mind, and the intended fruit of ritual or observance.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is technical (Jyotiṣa), it indirectly supports Bhakti by guiding devotees to perform Vishnu-oriented rites and vows at properly determined times, reducing obstacles (graha-doṣa) and aiding focused worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: determining time via lagna-based intervals and arc-measures, and applying a conditional rule for when very small computed values indicate a Moon-related graha/affliction.