Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 150

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

तद्वदेवैष्यलग्नासूनेवं व्याप्तास्तथा क्रमात् । शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम् ॥ १५० ॥

Transliteration

tadvadevaiṣyalagnāsūnevaṃ vyāptāstathā kramāt | śeṣaṃ triṃśatkramāddhyastamaśuddhena vibhājitam || 150 ||

Translation

اسی طرح آنے والے لگنوں کے لیے بھی مرحلہ وار یہی طریقہ اختیار کرے۔ پھر جو باقی رہے اسے تیس تیس کے درجوں میں رکھ کر، پہلے والے غیر مصحَّح قدر سے تقسیم کرے۔

Word by Word

• तद्वत्: likewise
• तद्वत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपमानार्थे (like that)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• ऐष्य-लग्न-असून्: the asus attached to the future (point)
• ऐष्य-लग्न-असून्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐष्य + लग्न + असु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (ऐष्ये लग्नाः असवः)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• व्याप्ताः: pervaded/obtained
• व्याप्ताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• तथा: in the same way
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/अनुक्रमवाचक

• क्रमात्: stepwise/in order
• क्रमात्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th) एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (adverbial ablative)

• शेषम्: the remainder
• शेषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• त्रिंशत्: thirty
• त्रिंशत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्द; अव्ययवत् प्रयोगः (numeral, indeclinable-like)

• क्रमात्: in sequence
• क्रमात्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत; पुनरुक्ति

• ध्यस्तम्: placed/added (as assigned)
• ध्यस्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्या/ध्यै (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अर्थे ‘placed/added’ (technical)

• अशुद्धेन: by the uncorrected value
• अशुद्धेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अशुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• विभाजितम्: divided
• विभाजितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: वि-भज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि

Speaker

Narada (instructional discourse in a technical/vidya section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights disciplined, step-by-step application of sacred knowledge (vidyā), showing that dharma-oriented practice also relies on precision and correct method, not guesswork.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: accurate Jyotiṣa/ritual timing supports orderly observance of vows and worship; devotion is strengthened when practices are performed with proper calculation and procedure.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: a computational procedure involving successive steps, a remainder, and division—using a thirty-unit measure consistent with rāśi (30°) style segmentation.