Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 59

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

गूर्युदात्तेदिहोद्दिष्टो धातुरेको मुनीश्वर । णूमुखाश्चैव चत्वारः परस्मैपदिनो मताः ॥ ५९ ॥

gūryudāttedihoddiṣṭo dhātureko munīśvara | ṇūmukhāścaiva catvāraḥ parasmaipadino matāḥ || 59 ||

اے مونیِشور! یہاں ‘گورْ’ نام کی صرف ایک دھاتو کو اُداتّ لہجے والی بتایا گیا ہے؛ اور ‘ṇu’ سے شروع ہونے والے چار (روپ/لاحقے) پرسمَیپد مانے گئے ہیں۔

gūri-udāttagūri-udātta (accent type)
gūri-udātta:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgūri (प्रातिपदिक) + udātta (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya adjective used in compound sense (class/marker + accent)
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
uddiṣṭaḥis indicated/mentioned
uddiṣṭaḥ:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootud-√diś (दिश् धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle, Masculine, Nominative, Singular; agrees with dhātuḥ
dhātuḥa root
dhātuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhātu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ekaḥone
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; qualifier of dhātuḥ
muni-īśvaraO lord of sages
muni-īśvara:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; ‘munīnām īśvaraḥ’
ṇū-mukhāḥthose beginning with ṇū
ṇū-mukhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṇū (धातु-नाम/प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; tatpuruṣa: ‘ṇū mukhaṃ yeṣām’ = beginning with ṇū
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
evaindeed/just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle/emphasis (निपात)
catvāraḥfour
catvāraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatvāri (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; numeral adjective qualifying ṇūmukhāḥ
parasmaipadinaḥparasmaipada (active-voice) ones
parasmaipadinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparasmaipadin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; ‘parasmaipada-using (roots)’
matāḥare considered
matāḥ:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Root√man (मन् धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle, Masculine, Nominative, Plural; predicative with parasmaipadinaḥ

Sanatkumara (in instruction to Narada on technical/Vedanga knowledge)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It frames Vedāṅga-Vyākaraṇa as a disciplined means to preserve Vedic meaning and recitation accuracy—supporting dharma and, indirectly, moksha through correct understanding of śāstra.

Direct bhakti is not taught here; instead, the verse supports bhakti practice by safeguarding scriptural language—accurate grammar and accent protect the intended meaning of hymns and names used in worship.

Vyākaraṇa and Śikṣā: it notes a dhātu marked with udātta accent and classifies four ṇu-ādi items as parasmaipada—practical for correct verb formation and Vedic recitation.