Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 54

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

समाद्याश्चाप्युदात्तेतः षट्चत्वारिंशदुदीरिताः । चत्वारिशच्छतं चापि दिवादौ धातवो मताः ॥ ५४ ॥

samādyāścāpyudāttetaḥ ṣaṭcatvāriṃśadudīritāḥ | catvāriśacchataṃ cāpi divādau dhātavo matāḥ || 54 ||

سمادی سے شروع کر کے اور اُداتّتیت کی علامت والے بھی ملا کر چھیالیس (گن) بیان کیے گئے ہیں۔ اور دیوادِی سے شروع ہونے والی دھاتُوؤں کی تعداد چار سو چالیس مانی گئی ہے۔

samādyāḥthose beginning with ‘sama’
samādyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsama + ādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), ‘also/even’
udāttetaḥstarting from ‘udātta’
udāttetaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootudātta + itaḥ (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAdverbial ablatival form (तसिल्/ablative adverb), ‘from/starting with udātta’
ṣaṭcatvāriṃśatforty-six
ṣaṭcatvāriṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ + catvāriṃśat (प्रातिपदिक)
FormSaṅkhyā-vācaka (numeral/संख्यावाचक), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन), Masculine (पुंलिङ्ग) — agreeing with samādyāḥ
udīritāḥare stated/uttered
udīritāḥ:
Pradhāna-viśeṣaṇa (मुख्यविशेषण)
TypeAdjective
Rootud-īr (धातु) + ta (क्त) → udīrita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
catvāriṃśatforty
catvāriṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatvāriṃśat (प्रातिपदिक)
FormSaṅkhyā-vācaka (numeral/संख्यावाचक), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग) — qualifying śatam
śatama hundred
śatam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśata (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), ‘also’
divādauin the Divādi (class)
divādau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdivādi (प्रातिपदिक)
FormLocative (सप्तमी), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग); gaṇa-nirdeśa ‘in the Divādi (class)’
dhātavaḥroots (verbal roots)
dhātavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhātu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
matāḥare considered
matāḥ:
Pradhāna-viśeṣaṇa (मुख्यविशेषण)
TypeAdjective
Rootman (धातु) + ta (क्त) → mata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)

Sanatkumara (teaching Narada in a technical, dharma-śāstra/śikṣā-vyākaraṇa oriented passage)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It frames disciplined Vedic study—especially correct grammatical and phonetic knowledge—as part of Moksha Dharma, implying that precision in śāstra (sound, accent, and verbal-root analysis) supports clarity of mantra, meaning, and right understanding.

Indirectly: it emphasizes the correct tools of sacred learning (śikṣā and vyākaraṇa). In the Purāṇic context, such precision safeguards the faithful recitation and comprehension that nourish Vishnu-bhakti and scriptural devotion.

Vedāṅga-oriented grammar and phonetics: enumeration/classification of dhātus (verbal roots) by gaṇa (e.g., divādi) and reference to udātta accent marking—key for accurate recitation and linguistic analysis.