Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 82

Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa

Devanagari script

ञित्स्वरितेतश्च उभे यक्च स्याद्भावकर्मणोः । सौकर्यातिशयं चैव यदाद्योतयितुं मुने ॥ ८२ ॥

Transliteration

ñitsvaritetaśca ubhe yakca syādbhāvakarmaṇoḥ | saukaryātiśayaṃ caiva yadādyotayituṃ mune || 82 ||

Translation

اور ‘ञِت’ اور ‘سْوَرِت’ کے نشان، نیز ‘یَک’ کی دونوں صورتیں—یہ بھاو اور کرم، دونوں کے تعلق سے آتی ہیں؛ اے مُنے، تاکہ بیان میں غیر معمولی سہولت کا مفہوم روشن طور پر ظاہر ہو جائے۔

Word by Word

• ञित्-स्वरितेतः: from (a root) marked with ñit and svarita-ita
• ञित्-स्वरितेतः: Apādāna (अपादान)
• Type: Adjective
• Root: ञित् + स्वरितेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कर्मधारय (ञित्-लक्षणः स्वरितेतः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• उभे: both (forms)
• उभे: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (dual); (उभे = both)

• यक्: the affix ‘yak’
• यक्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक् (प्रत्यय-शब्द/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रत्ययनाम (name of affix)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• स्यात्: may be/should be
• स्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भावकर्मणोः: of bhāva and karma (state and object)
• भावकर्मणोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भाव + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), द्विवचन; द्वन्द्व (भावः च कर्म च)

• सौकर्य-अतिशयम्: an excess of ease/facility
• सौकर्य-अतिशयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौकर्य + अतिशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुषः: सौकर्यस्य अतिशयः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (restrictive/emphatic particle)

• यदा: when
• यदा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• आद्योतयितुम्: to make manifest/indicate
• आद्योतयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: आ + द्योत् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive/तुमुन्), अव्ययभाव (indeclinable infinitive)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/śāstra mode)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that precise śāstric expression—through correct grammatical markers and accents—supports clarity in conveying dharma and liberating knowledge (mokṣa-oriented teaching).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: accurate pronunciation and grammatical intent preserve the meaning of mantras and hymns, which safeguards authentic Viṣṇu-bhakti practice and transmission.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga disciplines of Vyākaraṇa (grammar: markers like ñit/yaK) and Śikṣā (phonetics: svarita accent) are highlighted to indicate intended meaning such as bhāva vs. karman with greater clarity.