Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 19

Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Devanagari script

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

Transliteration

āpo devagaṇāḥ sarve tathā pitṛgaṇā dvija | tenādbhirukṣaṇaṃ proktaṃ munibhirvidhikovidaiḥ || 19 ||

Translation

اے دِوِج! آب (پانی) ہی تمام دیوگن ہیں اور پِتروں کے گن بھی؛ اسی لیے رسم و رواج کے ماہر مُنیوں نے طہارت کے لیے پانی سے پروکشن (چھڑکاؤ) مقرر کیا ہے۔

Word by Word

• आपः: waters
• आपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नित्यबहुवचन (waters)

• देव: gods
• देव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• गणाः: groups of gods
• गणाः: Predicate-nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: देवगणाः = देवानां गणाः

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘देवगणाः’ विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: उपमान/समुच्चयार्थक अव्यय (likewise/also)

• पितृ: ancestors
• पितृ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• गणाः: groups of ancestors
• गणाः: Predicate-nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: पितृगणाः = पितॄणां गणाः

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तेन: therefore/by that reason
• तेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम; ‘तस्मात् कारणात्/तेन हेतुना’

• अद्भिः: with waters
• अद्भिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण

• उक्षणम्: sprinkling
• उक्षणम्: Karta (वाक्य-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: उक्ष् (धातु) + ल्युट्/अन (कृदन्त-नाम)
• Form: कृदन्त-नाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sprinkling’

• प्रोक्तम्: has been declared
• प्रोक्तम्: Kriya (वाक्य-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘has been said’

• मुनिभिः: by sages
• मुनिभिः: Karta (कर्तृ—कर्मणि)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्तृ (agent in passive)

• विधि: ritual rule
• विधि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• कोविदैः: by those skilled (in ritual)
• कोविदैः: Karta (कर्तृ—कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: कोविद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: विधिकोविदैः = विधौ कोविदैः (skilled in ritual rules)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue addressing Narada; teaching ritual-dharma within Moksha Dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Āpaḥ (Sacred Waters)
• Deva-gaṇa (gods)
• Pitṛ-gaṇa (ancestors)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies sacred water (Āpaḥ) as embodying both divine forces and ancestral presences, making water-sprinkling (prokṣaṇa) not merely physical cleaning but a sanctifying act that aligns one with devas and pitṛs.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By grounding purification in sacred water, it supports bhakti practice indirectly: clean, consecrated preparation of body and space is treated as a respectful offering-condition for worship, japa, and pūjā—devotion expressed through disciplined ritual reverence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights Kalpa (ritual procedure): the vidhi-based rationale for prokṣaṇa/aspersion with water as an authorized purification method taught by ritual experts.