Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 51

Bharata’s Attachment and the Palanquin Teaching on ‘I’ and ‘Mine’

नृपः किमेऽतदित्याह भवद्भिर्गम्यतेऽन्यथा । भूपतेर्वदतस्तस्य श्रुत्वेत्थं बहुशो वचः । शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम् ॥ ५१ ॥

nṛpaḥ kime'tadityāha bhavadbhirgamyate'nyathā | bhūpatervadatastasya śrutvetthaṃ bahuśo vacaḥ | śibikāvāhakāḥ procurayaṃ yātītyasatvaram || 51 ||

بادشاہ نے کہا، “یہ کیا ہے؟ تم لوگ الٹے طریقے سے جا رہے ہو۔” زمین کے مالک کی یہ باتیں بار بار سن کر پالکی اٹھانے والوں نے کہا، “یہ تو چل رہا ہے،” اور وہ بے عجلت آگے بڑھ گئے۔

नृपःthe king
नृपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्what?
किम्:
कर्म (Karma/Object; interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (किम्) इत्यस्य विशेषण
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; आह)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भवद्भिःby you (respected ones)
भवद्भिः:
कर्ता (Karta/Agent; in passive)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; आदरार्थे (honorific 'you')
गम्यतेis being moved/goes
गम्यते:
क्रिया (Verb; passive)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
अन्यथाotherwise/incorrectly
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
भूपतेःof the king
भूपतेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वदतःwhile speaking
वदतः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootवदत् (कृदन्त; √वद् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (भूपतेः) इत्यस्य विशेषण
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (prior action)
TypeIndeclinable
Rootश्रुत्वा (कृदन्त; √श्रु धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund)
इत्थम्in this way
इत्थम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
बहुशःmany times
बहुशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण
वचःwords/speech
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शिबिका-वाहकाःpalanquin-bearers
शिबिका-वाहकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिबिका (प्रातिपदिक) + वाहक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रोचुःsaid/replied
प्रोचुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; प्र-उपसर्ग
अयम्this man
अयम्:
कर्ता (Karta/Subject; within quotation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यातिgoes/moves
याति:
क्रिया (Verb; within quotation)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
अ-सत्वरम्not quickly; without haste
अ-सत्वरम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअ (उपसर्ग/नञ्) + सत्वर (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समासान्त/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण; क्रियाविशेषण (adverb)

Suta (narrator) describing the king and the palanquin-bearers within the story

Vrata: none

Primary Rasa: hasya

Secondary Rasa: shanta

N
Nṛpa (King)
B
Bhūpati (King)
Ś
Śibikā-vāhakāḥ (palanquin-bearers)

FAQs

It highlights restraint and composure under repeated criticism—an outward sign of inner discipline that supports moksha-dharma (liberation-oriented conduct).

Though not explicitly naming Vishnu-bhakti here, the verse models a bhakti-aligned virtue: humility and steadiness, which purify the mind and make devotion stable rather than reactive.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is dharmic conduct—measured speech, patience, and disciplined action.