Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 76

योगस्वरूप-धारणा-समाधि-वर्णनम् (केशिध्वजोपदेशः)

Devanagari script

तद्गच्छ श्रेयसे सर्वं ममैतद्भवता कृतम् । यद्विमुक्तिपरो योगः प्रोक्तः केशिध्वजाव्ययः ॥ ७६ ॥

Transliteration

tadgaccha śreyase sarvaṃ mamaitadbhavatā kṛtam | yadvimuktiparo yogaḥ proktaḥ keśidhvajāvyayaḥ || 76 ||

Translation

پس اعلیٰ بھلائی کے لیے آگے بڑھو؛ یہ سب کچھ تم نے میرے لیے کر دیا۔ اے کیشِدھوج، تم نے وہ لازوال یوگ بیان کیا جس کا مقصد کامل نجات ہے۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Neuter accusative singular)

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्रेयसे: for the good/welfare
• श्रेयसे: Sampradana (सम्प्रदान/चतुर्थी)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन (Dative singular)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Accusative singular)

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, षष्ठी (Genitive singular)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म/कृत्य-विषय)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: Nominative/Accusative singular; with कृतम् as predicate)

• भवता: by you
• भवता: Karana (करण/कर्तृ-हेतु)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (honorific ‘you’); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Instrumental singular)

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (क्रियार्थ/कृत्य-भाव)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicate)

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (relative pronoun)

• विमुक्ति-परः: aimed at liberation
• विमुक्ति-परः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—विमुक्तौ परः (सप्तमी/तत्पुरुष: ‘devoted to liberation’)

• योगः: yoga
• योगः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine nominative singular)

• प्रोक्तः: was taught/declared
• प्रोक्तः: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; योगः इति पदस्य विधेय

• केशिध्वज: Keśidhvaja
• केशिध्वज: Karta (कर्ता/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: केशि (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun); समासः—केशेः ध्वजः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अव्ययः: imperishable/unchanging
• अव्ययः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (epithet)

Speaker

A disciple/recipient addressing Keśidhvaja (teacher)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Keśidhvaja

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It affirms that the highest purpose (śreyas) is served by receiving instruction in liberation-centered yoga, and it honors the teacher whose teaching is called “imperishable” (avyaya) because it leads beyond worldly change.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is framed in moksha-yoga language, its devotional spirit appears in humility and gratitude to the guru; in Narada Purana’s ethos, such surrender and reverence support inner purification that makes devotion and liberation mature together.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught in this verse; the practical takeaway is the primacy of soteriological instruction—choosing disciplines (yoga/upadesha) that directly aim at vimukti (liberation).