Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 2

योगस्वरूप-धारणा-समाधि-वर्णनम् (केशिध्वजोपदेशः)

Devanagari script

खाण्डिक्य उवाच । तद् ब्रूहि त्वं महाभाग योगं योगविदुत्तम । विज्ञातयोगशास्त्रार्थस्त्वमस्यां निमिसन्ततौ ॥ २ ॥

Transliteration

khāṇḍikya uvāca | tad brūhi tvaṃ mahābhāga yogaṃ yogaviduttama | vijñātayogaśāstrārthastvamasyāṃ nimisantatau || 2 ||

Translation

خاندِکْیہ نے کہا—پس اے نہایت بخت والے، اے یوگ کے جاننے والوں میں افضل، وہ یوگ مجھے بتائیے۔ آپ یوگ شاستروں کے مقصود کو پوری طرح جانتے ہیں اور نِمی کی اس نسل میں آپ معتبر رہنما ہیں۔

Word by Word

• खाण्डिक्यः: Khāṇḍikya
• खाण्डिक्यः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: खाण्डिक्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that (teaching)
• तत्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular (object of ‘ब्रूहि’)

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (subject of imperative)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक; महा + भाग)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; Vocative singular

• योगम्: yoga
• योगम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular

• योगविदुत्तम: O best knower of yoga
• योगविदुत्तम: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: योग-विद्-उत्तम (प्रातिपदिक; योग + विद् + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular (addressing)

• विज्ञातयोगशास्त्रार्थः: one who has understood the meaning of the yoga-śāstra
• विज्ञातयोगशास्त्रार्थः: विशेषण (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: विज्ञात-योग-शास्त्र-अर्थ (प्रातिपदिक; विज्ञात + योग + शास्त्र + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective/predicate to ‘त्वम्’

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• अस्याम्: in this
• अस्याम्: अधिकरण (location/context)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular

• निमिसन्ततौ: in the lineage of Nimi
• निमिसन्ततौ: अधिकरण (context)
• Type: Noun
• Root: निमि-सन्तति (प्रातिपदिक; निमि + सन्तति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular

Speaker

Khāṇḍikya

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta (peace)

Secondary Rasa: bhakti (devotion)

Characters & Entities

• Nimi

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It establishes the proper disciple-attitude: recognizing a qualified teacher (yogavid-uttama) and requesting Yoga as a direct means toward mokṣa, grounded in the understood essence of the Yoga-śāstras.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While Bhakti is not explicitly named here, the verse models surrender and reverence to a realized guide—an essential devotional mood that supports later instruction on disciplined practice and God-oriented liberation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The emphasis is on śāstra-artha (grasping the meaning of authoritative texts), a practical hermeneutic skill aligned with disciplined study (śāstra-vicāra); no specific Vedāṅga like Vyākaraṇa or Jyotiṣa is directly referenced in this verse.