Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 43›Shloka 124
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 124

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

Devanagari script

अरिमित्रोदासीनां तुल्यदर्शनाः स्थावरजरायुजांडजस्वेदजानां भूतानां वाङ्मनृःकर्मभिरनभिरनभिद्रोहिणोऽनिकेताः । पर्वतपुलिनवृक्षमूलदेवायतनान्यनुसंचरंतो वा सार्थमुपेयुर्नगरं ग्रामं वा न क्रोधदर्पलोभमोहकार्पण्यदंभपरिवादाभिमाननिर्वृत्तहिंसा इति ॥ १२४ ॥

Transliteration

arimitrodāsīnāṃ tulyadarśanāḥ sthāvarajarāyujāṃḍajasvedajānāṃ bhūtānāṃ vāṅmanṛḥkarmabhiranabhiranabhidrohiṇo'niketāḥ | parvatapulinavṛkṣamūladevāyatanānyanusaṃcaraṃto vā sārthamupeyurnagaraṃ grāmaṃ vā na krodhadarpalobhamohakārpaṇyadaṃbhaparivādābhimānanirvṛttahiṃsā iti || 124 ||

Translation

وہ دشمن، دوست اور بےتعلق—سب کو یکساں نظر سے دیکھتے ہیں۔ چاہے جاندار ساکن ہوں یا رحم سے پیدا ہونے والے، انڈے سے، پسینے سے یا کونپل سے جنم لینے والے—کسی بھی مخلوق کے ساتھ قول، دل اور عمل سے دغا نہیں کرتے؛ اور بےگھر (انیکیت) رہتے ہیں۔ پہاڑوں، دریا کے کناروں، درختوں کی جڑوں اور دیو آیتنوں میں گھومتے ہوئے، یا قافلے کے ساتھ شہر یا گاؤں بھی جا سکتے ہیں؛ اور غصہ، غرور، لالچ، فریبِ نفس، بخل، ریا، بدگوئی اور تکبر سے پیدا ہونے والی ہنسا سے سراسر پاک رہتے ہیں॥۱۲۴॥

Word by Word
अरि-मित्र-उदासीनाम्of enemies, friends, and neutrals
अरि-मित्र-उदासीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)+मित्र (प्रातिपदिक)+उदासीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; द्वन्द्व-समाहार: ‘अरयः मित्राणि उदासीनाः’ (enemies, friends, neutrals)
तुल्य-दर्शनाःseeing all equally
तुल्य-दर्शनाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)+दर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘येषां दर्शनं तुल्यम्’ (having equal vision)
स्थावर-जरायुज-अण्डज-स्वेदजानाम्of immobile, womb-born, egg-born, and sweat-born (beings)
स्थावर-जरायुज-अण्डज-स्वेदजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)+जरायुज (प्रातिपदिक)+अण्डज (प्रातिपदिक)+स्वेदज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, बहुवचन; द्वन्द्व: the four classes of beings (immobile, womb-born, egg-born, sweat-born)
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
वाक्-मनः-कर्मभिःby speech, mind, and deeds
वाक्-मनः-कर्मभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)+मनस् (प्रातिपदिक)+कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; द्वन्द्व: by speech, mind, and actions
अनभिः(textual) non-/without
अनभिः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअनभि (अव्यय/particle-like; here as intensifier ‘without/none’)
Formपाठदोष/दुर्लभरूप; likely intended ‘अनभि-’ as prefix in next word; taken as अव्यय-प्रयोग (particle)
अनभिद्रोहिणःnon-injurious, non-hostile
अनभिद्रोहिणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनभिद्रोहिन् (प्रातिपदिक; a+abhi+drohin)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण: ‘not harming/ not hostile’
अनिकेताःhomeless, without fixed dwelling
अनिकेताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिकेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण: ‘without a fixed abode’
पर्वत-पुलिन-वृक्ष-मूल-देव-आयतनानिmountains, river-banks, tree-roots, and temples
पर्वत-पुलिन-वृक्ष-मूल-देव-आयतनानि:
Karma (कर्म/Object of motion)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)+पुलिन (प्रातिपदिक)+वृक्ष (प्रातिपदिक)+मूल (प्रातिपदिक)+देव (प्रातिपदिक)+आयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; द्वन्द्व/समाहार: mountains, river-banks, tree-roots, and temples
अनुसंचरन्तःroaming about
अनुसंचरन्तः:
Karta (कर्ता/agent, participial)
TypeVerb
Rootअनु-√संचर्/√चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle): or
सार्थम्in a group, together
सार्थम्:
Sahakari (सहकारी/Accompaniment)
TypeNoun
Rootसार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग; here adverbially ‘in a group’
उपेयुःthey would go/approach
उपेयुः:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootउप+√इ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नगरम्a city
नगरम्:
Karma (कर्म/Goal)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ग्रामम्a village
ग्रामम्:
Karma (कर्म/Goal)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
क्रोध-दर्प-लोभ-मोह-कार्पण्य-दम्भ-परिवाद-अभिमान-निर्वृत्त-हिंसाःfree from violence arising from anger, pride, greed, delusion, miserlyness, hypocrisy, slander, and ego
क्रोध-दर्प-लोभ-मोह-कार्पण्य-दम्भ-परिवाद-अभिमान-निर्वृत्त-हिंसाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)+दर्प (प्रातिपदिक)+लोभ (प्रातिपदिक)+मोह (प्रातिपदिक)+कार्पण्य (प्रातिपदिक)+दम्भ (प्रातिपदिक)+परिवाद (प्रातिपदिक)+अभिमान (प्रातिपदिक)+निर्वृत्त (निर्+√वृत्, क्त)+हिंसा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘येषां हिंसा ... निर्वृत्ता’ (whose violence has ceased due to absence of anger, pride, greed, delusion, miserlyness, hypocrisy, slander, and ego)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
Speaker

Unspecified (gnomic/authorial statement in verse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities
E
enemies
F
friends
N
neutrals
L
living beings (immobile; womb-born; egg-born; sweat/moisture-born; sprout-born)
M
mountains
R
riverbanks/sandbanks
T
tree roots
T
temples/shrines
C
caravan
C
city
V
village
A
anger
P
pride
G
greed
D
delusion
M
miserliness
H
hypocrisy
S
slander
C
conceit
V
violence (as a moral fault)

FAQs

←Previous Verse
Next Verse→