Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 118

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

स्वविहारसंतोषः कामसुखावाप्तिरिति । त्रिवर्गगुणनिर्वृत्तिर्यस्य नित्यं गृहाश्रमे । स सुखान्यनुभूयेह शिष्टानां गतिमाप्नुयात् ॥ ११८ ॥

svavihārasaṃtoṣaḥ kāmasukhāvāptiriti | trivargaguṇanirvṛttiryasya nityaṃ gṛhāśrame | sa sukhānyanubhūyeha śiṣṭānāṃ gatimāpnuyāt || 118 ||

جو اپنے جائز مشاغل میں قناعت رکھتا ہے اور کام کے سکھ پا کر بھی گِرہستھ آشرم میں دھرم، ارتھ اور کام—ان تری ورگ کے اوصاف کو نِت پورا کرتا ہے؛ وہ یہاں خوشی پاتا ہے اور شِشٹوں کی منزل کو پہنچتا ہے۔

स्व-विहार-संतोषःcontentment with one’s own recreation
स्व-विहार-संतोषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्व + विहार + संतोष (प्रातिपदिक; components: स्व + विहार + संतोष)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
काम-सुख-अवाप्तिःattainment of sensual pleasure
काम-सुख-अवाप्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाम + सुख + अवाप्ति (प्रातिपदिक; components: काम + सुख + अवाप्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle/thus)
त्रिवर्ग-गुण-निर्वृत्तिःfulfilment of the qualities of the three aims (dharma-artha-kāma)
त्रिवर्ग-गुण-निर्वृत्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootत्रिवर्ग + गुण + निर्वृत्ति (प्रातिपदिक; components: त्रि + वर्ग; गुण; निर्वृत्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb/always)
गृह-आश्रमेin the householder stage
गृह-आश्रमे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootगृह + आश्रम (प्रातिपदिक; components: गृह + आश्रम)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
सुखानिhappinesses/pleasures
सुखानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural)
अनुभूयhaving experienced
अनुभूय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootअनु√भू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having experienced’
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb/here, in this world)
शिष्टानाम्of the virtuous/learned
शिष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
गतिम्state/goal
गतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
आप्नुयात्may attain
आप्नुयात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma section)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: shringara

N
Narada

FAQs

It teaches that household life becomes spiritually sound when one is content, keeps pleasure within dharma, and fulfils the trivarga without excess—leading to both worldly well-being and the righteous destiny (śiṣṭa-gati).

By emphasizing disciplined, dharmic living and inner contentment, it supports bhakti indirectly: a steady, righteous gṛhastha life becomes a stable foundation for devotion rather than a life driven by uncontrolled desire.

The verse is primarily dharma-focused rather than technical Vedanga instruction; its practical takeaway is the applied ethics of āśrama-dharma—how to regulate kāma under dharma so the trivarga is properly completed.