Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

The Exposition of the Saptamī Vow Observed Across Twelve Months

Saptamī-vrata-prakāśana

Devanagari script

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥ ४८ ॥

Transliteration

mārgasya sitasaptamyāṃ mitravratamudāhṛtam | yadviṣṇordakṣiṇaṃ netraṃ tadeva kṛtavāniha || 48 ||

Translation

ماہِ مارگشیرش کی شُکل سپتمی کو ‘مِتر ورت’ کہا گیا ہے؛ جو وِشنو کی دائیں آنکھ ہے، وہی یہاں اس ورت کا مقدس مرکز ٹھہرایا گیا ہے۔

Word by Word

• मार्गस्य: of Mārgaśīrṣa (month)
• मार्गस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• सित-सप्तम्याम्: on the bright seventh (tithi)
• सित-सप्तम्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सित (प्रातिपदिक) + सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कर्मधारयः: ‘सिता सप्तमी’ (bright fortnight’s seventh)

• मित्र-व्रतम्: the vow of Mitra
• मित्र-व्रतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मित्रस्य व्रतम्)

• उदाहृतम्: is declared
• उदाहृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + आ + हृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘is declared/said’

• यत्: that which
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक-यत् (relative pronoun: that which)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• दक्षिणम्: right
• दक्षिणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘नेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• नेत्रम्: eye
• नेत्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र प्रथमा (that)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic: indeed/only)

• कृतवान्: has done
• कृतवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्तवतुँ-प्रत्ययान्तः (perfect participle/agentive past); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (has done)

• इह: here
• इह: Desha-Kala (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (here/in this context)

Speaker

Narada (teaching within the Narada–Sanatkumara dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: Mitra-vrata

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu
• Mārgaśīrṣa
• Mitra-vrata

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It assigns a specific tithi (Śukla Saptamī in Mārgaśīrṣa) to a named vow (Mitra-vrata) and links the observance to Viṣṇu through a sacred symbol—His right eye—emphasizing devotion expressed via calendrical discipline.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as structured worship: observing a vrata at an appointed time and meditating on Viṣṇu through a concrete divine association (the ‘right eye’), turning ritual timing into focused remembrance (smaraṇa) and reverence (pūjā).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Jyotiṣa/Vedic calendrics: the month (Mārgaśīrṣa) and tithi (bright Saptamī) determine the proper timing for the vrata, illustrating tithi-based ritual scheduling found across Purāṇic dharma sections.