Shloka 14

Adhyaya 86 — Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda

Sanskrit

विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे ।

पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥

Transliteration

vicchinnabāhuśirasaḥ sṛtās tena tathāpare /

papau ca rudhiraṃ koṣṭhād anyeṣāṃ dhutakesaraḥ

Translation

اور کچھ، جن کے بازو اور سر کٹ چکے تھے، اس سے بھاگ گئے؛ اور ایال ہلاتا ہوا شیر دوسروں کے سینوں سے خون پی گیا۔

Word by Word

• विच्छिन्नबाहुशिरसः: with arms and heads severed
• विच्छिन्नबाहुशिरसः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: वि-छिद् (धातु) → विच्छिन्न (कृदन्त) + बाहु (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमास (बाहु + शिरस्) ततः बहुव्रीहिवत् प्रयोगः; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘सृताः’ इति विशेषणम्; अर्थः—विच्छिन्नौ बाहू शिरांसि च येषाम्/येषां ते

• सृताः: fled
• सृताः: क्रिया-सम्बद्ध कर्ता (Subject linked to participle)
• Type: Verb
• Root: सृ (धातु) → सृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘(ते)’ इति कर्तरि भावे—‘escaped/fled’

• तेन: by him
• तेन: करण/हेतु (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसक; तृतीया, एकवचन

• तथा: also
• तथा: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (also)

• अपरे: others
• अपरे: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• पपौ: drank
• पपौ: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• कोष्ठात्: from the chest/belly
• कोष्ठात्: अपादान (Source/Ablative)
• Type: Noun
• Root: कोष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन

• अन्येषाम्: of others
• अन्येषाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन

• धुतकेसरः: having shaken (his) mane
• धुतकेसरः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: धू (धातु) → धुत (कृदन्त) + केसर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष/कर्मधारयवत् ‘धुतं केसरं यस्य’; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (सिंहस्य) विशेषणम्

Speakers

• Ṛṣi narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devī (Ambikā)
• Siṃha (Devī’s mount)

Shakti Aspects

• Siṃha as Devī’s terrifying protective force (ugra-rakṣaṇa)

Key Themes

• Shaktism
• Terror of adharma
• Protective wrath
• Battle aftermath

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The ‘flight’ of the asuras indicates that unrighteousness ultimately cannot stand before truth-power; it collapses into fear and dispersal when confronted by uncompromising protection.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Still within the Devi-ākhyāna (episode). It is exemplary narrative rather than a structural pancalakṣaṇa passage.

What is the esoteric significance?

Blood-drinking imagery can signify reclaiming and transmuting dissipated life-force (vital energy) from destructive patterns back into protective strength under Devī’s aegis.