Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Adhyaya 81Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमनेऽत्र कः ।

सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥

sa pṛṣṭas tena kas tvaṃ bhoḥ hetuś cāgamane 'tra kaḥ /

saśoka iva kasmāt tvaṃ durmanā iva lakṣyase

بادشاہ نے اس سے پوچھا—‘جناب، آپ کون ہیں اور یہاں آنے کی وجہ کیا ہے؟ آپ غم زدہ اور افسردہ سے کیوں دکھائی دیتے ہیں؟’

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पृष्टः(being) asked
पृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृत् (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-सूचक
तेनby him
तेन:
Kartr̥ (कर्ता/agent in passive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
कःwho?
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग/सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
भोःO!
भोः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootभोः (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)
हेतुःreason, cause
हेतुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
आगमनेin (your) coming, regarding arrival
आगमने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
कःwhat?/which?
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
स-शोकःwith sorrow, sorrowful
स-शोकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + शोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सह-शोकः = शोकयुक्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘त्वम्’)
इवas if
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात (particle of comparison)
कस्मात्from what cause? why?
कस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; प्रश्नवाचक
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
दुर्-मनाःdowncast, distressed
दुर्-मनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (दुष्टं मनः यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘त्वम्’)
इवas if
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-निपात
लक्ष्यसेare seen, appear
लक्ष्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; कर्मणि/भावे अर्थः ‘दृश्यसे’
King Suratha addressing the merchant

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Compassionate inquiryRecognition of shared sufferingDialogue as means to wisdom

FAQs

Sincere questioning—without pride—opens the path to instruction. Suratha, though a king, approaches another sufferer with humane curiosity, which becomes the doorway to spiritual teaching.

Instructional narrative frame; not pañcalakṣaṇa.

The ‘question’ symbolizes the awakening of jñāsa (desire to know). Such inquiry is the first movement away from moha toward the Devi’s revelation.