HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 178

Shloka 178

Adhyaya 8Vasu's Redemption

अहो कष्टं नरेन्द्रस्य कस्याप्येष कुले शिशुः ।

जातो नीतः कृतान्तेन कामप्याशां दुरात्मना ॥

aho kaṣṭaṃ narendrasya kasyāpy eṣa kule śiśuḥ | jāto nītaḥ kṛtāntena kām apy āśāṃ durātmanā ||

ہائے، کسی بادشاہ کے لیے یہ کیسا جانگداز غم ہے! یہ بچہ کسی شاہی خاندان میں پیدا ہوا تھا؛ ظالم کرتانت (موت) اسے کچھ امیدِ حیات سمیت چھین لے گیا۔

अहोalas!
अहो:
भावप्रकाश (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मय/शोकसूचक-अव्यय (interjection)
कष्टम्misfortune
कष्टम्:
वाक्यविषय (Exclamatory predicate)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भाववाचक
नरेन्द्रस्यof the king
नरेन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनर-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुष-प्रातिपदिक (नराणाम् इन्द्रः)
कस्यof whom
कस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
अपिever/some
अपि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनिश्चितता/सम्भावना (indefinitizing particle: 'some')
एषःthis
एषः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; निर्देशवाचक
कुलेin a family
कुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्
शिशुःa child
शिशुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
जातःborn
जातः:
कर्तृविशेषण (Predicate/qualifier of child)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
नीतःtaken away
नीतः:
कर्तृविशेषण
TypeAdjective
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
कृतान्तेनby Death (Yama)
कृतान्तेन:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootकृतान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/तृतीया), एकवचनम्
काम्some
काम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; अनिश्चितार्थे (some)
अपिeven/indeed
अपि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनिश्चितता/सम्भावना (indefinitizing particle)
आशाम्hope
आशाम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
दुरात्मनाby the wicked one
दुरात्मना:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक; दुर् + आत्मन्)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; कर्मधारयः (दुष्टः आत्मा यस्य)
Narrator (reflecting the king’s thought/utterance)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kṛtānta (personified Death)
Death and inevitabilityCompassionFragility of lineageKarma and fate

FAQs

Lineage and status cannot shield one from death; the verse cultivates vairāgya (detachment) and empathy by emphasizing the universality of loss.

Ethical instruction through royal narrative (ākhyāna/vaṃśa material), not a cosmological or manvantara enumeration.

‘Hope’ being taken with the child points to the mind’s clinging (āśā-bandha). Kṛtānta represents the inexorable ‘end’ that dissolves all projections.