Shloka 9

Adhyaya 78 — Hymn to Surya and the Distribution of Solar Splendour; Genealogy of Vaivasvata and Chaya’s Line

Sanskrit

भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि ॥

Transliteration

bhramatyāviddhamakhilaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram / tvadaṃśubhiridaṃ spṛṣṭaṃ sarvaṃ sañjāyate śuci

Translation

پورا برہمانڈ—متحرک و ساکن سب—گردش میں رہتے ہوئے متحرک بھی ہوتا ہے اور محیط بھی۔ آپ کی کرنوں کے لمس سے یہ سب پاکیزہ ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• भ्रमति: moves/whirls
• भ्रमति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhram (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• आविद्धम्: pierced/impelled
• आविद्धम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ā-vidh (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; जगत्/ब्रह्माण्डम् इत्यस्य विशेषणम्

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: akhila (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• ब्रह्माण्डम्: the cosmos (Brahmā’s egg)
• ब्रह्माण्डम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स-चर-अचरम्: with the moving and the unmoving
• स-चर-अचरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गवत्) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वः (चर + अचर), ‘with’ (सह) उपपद-प्रयोगः

• त्वत्-अंशुभिः: by your rays
• त्वत्-अंशुभिः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: त्वत् (प्रातिपदिक/सर्वनाम) + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्वत्-अंशवः)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• स्पृष्टम्: touched
• स्पृष्टम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: spṛś (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इदम्/सर्वम् इत्यस्य विशेषणम्

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सञ्जायते: comes into being/arises
• सञ्जायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-jan (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• शुचि: pure
• शुचि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: śuci (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (सर्वम्/इदम्)

Speakers

• Devas (collective) offering stuti

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Solar/divine radiance (aṃśu)

Key Themes

• Cosmology (brahmāṇḍa)
• Impelled motion
• Purification by light
• Sacred radiance

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purity is linked with illumination: clarity (light) dispels impurity (physical and moral). The verse supports the idea that aligning with truth and clarity ‘purifies’ life.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Touches Sarga (cosmic structure, brahmāṇḍa) and the ongoing order of the cosmos; presented through devotional cosmology rather than technical enumeration.

What is the esoteric significance?

‘Rays’ can be read as channels of consciousness (prāṇa/tejas) that, when ‘touching’ the inner world, render it śuci—transparent and fit for insight.