Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Adhyaya 72The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

ततः स राजा रभसा परिष्वज्याह मानिनीम् ।

प्रिये ! प्रसन्न एवाहं भूयोऽप्येवं ब्रवीषि किम् ॥

tataḥ sa rājā rabhasā pariṣvajyāha māninīm | priye! prasanna evāhaṃ bhūyo 'pyevaṃ bravīṣi kim ||

پھر بادشاہ نے اس مغرور محبوبہ کو شوق سے گلے لگا کر کہا—“اے پیاری، میں تو پہلے ہی خوش ہوں؛ پھر تم بار بار ایسا کیوں کہتی ہو؟”

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण) (sequence)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक अव्यय (then/thereupon)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता) (apposition to saḥ)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
rabhasāwith eagerness/impetuosity
rabhasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrabhasa (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग (भाववाचक), तृतीया विभक्ति, एकवचन; manner/instrument
pariṣvajyahaving embraced
pariṣvajya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√svaj (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/absolutive), अव्ययभाव; ‘having embraced’
āhasaid
āha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ah (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
māninīmthe proud/resentful lady
māninīm:
Karma (कर्म) (object of pariṣvajya)
TypeNoun
Rootmāninī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
priyeO dear one
priye:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन
prasannaḥpleased
prasannaḥ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootprasanna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of aham)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
bhūyaḥagain
bhūyaḥ:
Adhikarana (अधिकरण) (frequency)
TypeIndeclinable
Rootbhūyaḥ (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक अव्यय (again)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-भाव (also/even)
evamthus
evam:
Adhikarana (अधिकरण) (manner)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus/in this way)
bravīṣiyou speak
bravīṣi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
kimwhy?/what?
kim:
Karma (कर्म) (object/content of speech)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
King to queen
None explicit
ConciliationRoyal generosityHousehold harmony

FAQs

The ruler is portrayed as self-controlled and affectionate; reassurance and clarity in relationships prevent needless escalation and enable constructive action.

Ancillary dharma-narrative (illustrative conduct), not a direct pancalakṣaṇa unit.

The embrace symbolizes re-integration of divided will; the ‘prasanna’ state is the prerequisite for efficacious vows/rites in later verses.