Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

Adhyaya 63The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

गृहीतायान्तु विद्यायां मासैरष्टाभिरन्तरात् । ममातिहर्षादभवद्धासो 'तीव पुनः पुनः ॥

gṛhītāyāṃ tu vidyāyāṃ māsair aṣṭābhir antarāt | mamātiharṣād abhavad dhāso 'tīva punaḥ punaḥ ||

علم حاصل کرنے کے بعد اور آٹھ ماہ کا وقفہ گزرنے پر، حد سے بڑھی ہوئی سرشاری میں میں بار بار بلند آواز سے قہقہے لگاتا تھا۔

gṛhītāyāmwhen (it) had been taken/received
gṛhītāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Root√grah (धातु) + gṛhīta (कृदन्त, क्त)
FormKridanta (कृदन्त) past passive participle (क्त), Locative singular (सप्तमी एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग) agreeing with vidyāyām; absolute locative sense (सप्तमी-सम्बन्ध)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle/conjunction (निपात), adversative/emphatic
vidyāyāmin/with regard to the knowledge
vidyāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
māsaiḥby months
māsaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Plural (बहुवचन)
aṣṭābhiḥeight
aṣṭābhiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (प्रातिपदिक, संख्या)
FormNumeral adjective (संख्याविशेषण), Instrumental (तृतीया), Plural (बहुवचन); agreeing with māsaiḥ
antarātafter an interval
antarāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन); used adverbially = 'after an interval'
mamaof me/my
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Genitive (षष्ठी), Singular (एकवचन)
ati-harṣātfrom excessive joy
ati-harṣāt:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootati (उपसर्ग/अव्यय) + harṣa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound: ati+harṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
abhavatarose/occurred
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
hāsaḥlaughter
hāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
atīvavery much
atīva:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootatīva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण) intensifier
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
punaḥagain and again
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण); repetition for emphasis
Rākṣasa

{ "primaryRasa": "hasya", "secondaryRasa": "bibhatsa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Hubris after gaining powerPsychological mark of guilt/prideForeshadowing of discovery

FAQs

Illicit gain often produces intoxication (mada) rather than peace; the uncontrolled laughter signals inner imbalance that eventually reveals wrongdoing.

Narrative psychology within ākhyāna; not a cosmological or genealogical section.

The delayed eruption (after months) suggests saṃskāra ripening: latent impressions of theft mature into outward signs that draw karmic response.