Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 60Descriptions of Kimpurusha-varsha, Hari-varsha, Ilavrita (Meru-varsha), Ramyaka, and Hiranyamaya

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथोत्तरकुरुकथनं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः ।

षष्टितमोऽध्यायः—

मार्कण्डेय उवाच ।

यत्तु किम्पुरुषं वर्षं तत् प्रवक्ष्याम्यहं द्विज ।

यत्रायुर् दशसाहस्रं पुरुषाणां वपुष्मताम् ॥

iti śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe 'thottara-kuru-kathanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ | ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ— mārkaṇḍeya uvāca | yat tu kiṃpuruṣaṃ varṣaṃ tat pravakṣyāmy ahaṃ dvija | yatrāyur daśa-sāhasraṃ puruṣāṇāṃ vapuṣmatām ||

یوں شری مارکنڈےی پران میں ‘اُتّر-کُرو کا بیان’ نامی انسٹھواں ادھیائے ختم ہوا۔ اب ساٹھواں ادھیائے۔ مارکنڈےی نے کہا—اے دْوِج، اب میں کِمْپُرُش نامی دیس کا وصف بیان کروں گا، جہاں جسم والے انسانوں کی عمر دس ہزار برس ہوتی ہے۔

itithus
iti:
Vākyopasaṃhāra (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (closure/quotative)
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇein the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (title-compound)
athathen
atha:
Vākyārambha (वाक्यारम्भ)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तर (then/now)
uttara-kuru-kathanamthe narration of Uttara-Kuru
uttara-kuru-kathanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + kuru (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (uttarakurūṇāṃ kathanam)
nāmanamed
nāma:
Saṃjñā-bodhaka (संज्ञाबोधक)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; नाम-शब्दः (designation marker: ‘named’)
ekona-ṣaṣṭitamaḥfifty-ninth
ekona-ṣaṣṭitamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona (प्रातिपदिक) + ṣaṣṭitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-तत्पुरुषः (‘one-less-than-sixtieth’ = 59th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ṣaṣṭitamaḥsixtieth
ṣaṣṭitamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
mārkaṇḍeyaḥMārkaṇḍeya
mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
yatwhich
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
tuindeed
tu:
Vākyasambandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (but/indeed)
kiṃpuruṣamKiṃpuruṣa (name)
kiṃpuruṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiṃpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
varṣamregion/land (varṣa)
varṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; निर्देश (that)
pravakṣyāmiI will explain
pravakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√vac (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
dvijaO twice-born
dvija:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
yatrawhere
yatra:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative locative adverb: where)
āyuḥlifespan
āyuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāyus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
daśa-sāhasramten thousand
daśa-sāhasram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक) + sāhasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्विगु-समासः (daśa sahasrāṇi = ten thousand)
puruṣāṇāmof men
puruṣāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
vapuṣmatāmof the embodied
vapuṣmatām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvapuṣmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective: ‘having a body’)
Mārkaṇḍeya (speaker within the narrative)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Sacred geographyMythic anthropology (lifespans)Textual colophon/structuring

FAQs

Different realms reflect different conditions of embodied life; longevity is presented as environmentally and dharmically conditioned, not merely biological.

Cosmography and world-ordering (sarga/pratisarga adjunct), with anthropological notes (lifespan) typical of varṣa descriptions.

Ten-thousand-year lifespan motifs indicate a subtler density of embodiment and a slower karmic tempo—time itself appears graded across cosmic regions.