Shloka 86

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् ।

दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान् ॥

Transliteration

anarthaṃ cārtha-rūpeṇa mokṣaṃ cāmokṣa-rūpiṇam / durvinītā vinā śaucaṃ darśayanti pṛthaṅ-narān

Translation

وہ بدبختی کو نفع کی طرح دکھاتی ہیں اور بےنجاتی کے راستے کو نجات کی طرح۔ ناپاک اور بےتربیت ہو کر وہ ہر فرد کو گمراہ کرتی ہیں۔

Word by Word

• अनर्थम्: harm, misfortune
• अनर्थम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अनर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अर्थ-रूपेण: as benefit/meaning
• अर्थ-रूपेण: करण (Karaṇa/Instrument; manner)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('in the form of benefit/meaning')

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अमोक्ष-रूपिणम्: appearing as non-liberation
• अमोक्ष-रूपिणम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of मोक्षम्)
• Type: Adjective
• Root: अमोक्ष (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('having the form of non-liberation')

• दुर्विनीता: ill-disciplined
• दुर्विनीता: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + विनीत (प्रातिपदिक; √नी धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (subject)

• विना: without
• विना: सम्बन्ध (Adverbial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश अव्यय; वियोग/अभावार्थ (preposition/adverb: 'without')

• शौचम्: purity, cleanliness
• शौचम्: कर्म (Karma/Object; with विना)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दर्शयन्ति: they show, make (others) see
• दर्शयन्ति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) (णिच् causative: दर्शय-)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), बहुवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• पृथक्: separately
• पृथक्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: प्रकार/रीति-वाचक अव्यय (adverb: separately)

• नरान्: men
• नरान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), बहुवचन

Speakers

• Not explicit in provided excerpt; didactic continuation

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Moksha discernment
• Purity (śauca)
• False paths

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

External claims of ‘benefit’ or ‘liberation’ are unreliable without discipline and purity; one must evaluate outcomes and the moral means, not just labels.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Non-pancalakṣaṇa material: normative ethics and soteriological caution.

What is the esoteric significance?

The verse warns against pseudo-renunciation and counterfeit spirituality: ‘amokṣa-rūpa mokṣa’ is liberation-talk that actually strengthens bondage through impurity and lack of training.