Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Adhyaya 51Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

सर्वारम्भान् कुमारो 'त्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् ।

विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज ॥

sarvārambhān kumāro 'tti śastātāñ cānasūyatām | viproktyā devatā-stutyā mūlotkhātena ca dvija ||

‘کُمار’ تمام کاموں کو کھا/بگاڑ دیتا ہے؛ اور جو بات خوب کہی گئی ہو اس میں عیب جوئی نہ کی جائے۔ اے دوجن! برہمن کے مشورے سے، دیوتاؤں کی ستائش سے، اور معاملے کو جڑ سے اکھاڑ دینے سے (یہ آفت) فرو ہو جاتی ہے۔

sarva-ārambhānall undertakings
sarva-ārambhān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + ārambha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); कर्मधारय: 'sarve ārambhāḥ'
kumāraḥthe boy
kumāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
attieats/consumes (destroys)
atti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootad (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
śastātānapproved/commended (acts)
śastātān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśasta (प्रातिपदिक) + āta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); interpreted as 'śastān ātān' → 'commended/approved (acts)' (textual form uncertain)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चयबोधक अव्यय)
anasūyatāmnon-envy / freedom from malice
anasūyatām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanasūyatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); abstract noun
vipra-uktyāby a Brahmin’s utterance
vipra-uktyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक) + ukti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'viprasya uktiḥ'
devatā-stutyāby praise of the deities
devatā-stutyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdevatā (प्रातिपदिक) + stuti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'devatānāṃ stutiḥ'
mūla-utkhātenaby uprooting (from the root)
mūla-utkhātena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmūla (प्रातिपदिक) + utkhāta (उत्खात, कृदन्त from ud-√khan धातु)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: 'mūlena utkhātam' / 'mūlasya utkhātam' (uprooting)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चयबोधक अव्यय)
dvijaO Brahmin
dvija:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
Not explicit; addressing a ‘dvija’; continuing omen-remedy counsel.

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devatās (collective)
OmensRemedial actionRespectful speechRoot-cause removal

FAQs

When obstacles arise, dharma counsels three levels of response: wise guidance (vipra-ukti), devotional realignment (devatā-stuti), and practical correction (mūlotkhāta). Also, avoid corrosive fault-finding, which itself worsens social and mental disorder.

Dharma/ācāra and nimitta-prayoga; not the genealogical/cosmic core.

‘Uprooting the root’ indicates that omens are surface indicators of deeper imbalance—ethical, psychological, or ritual. The verse integrates outer rite with inner reform.