Shloka 94

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः ।

क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर ॥

Transliteration

paurajānapadair yatra prākprasiddhamahotsavāḥ /

kriyante pūrvavad gehe na tvaṃ tatra gṛhe cara

Translation

جس گھر میں شہر والے اور گاؤں والے پہلے کی طرح معروف عظیم تہوار باقاعدہ طور پر مناتے ہوں، اُس گھر میں تم ہرگز نہ بھٹکو۔

Word by Word

• पौर-जानपदैः: by townsmen and countryfolk
• पौर-जानपदैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पौर (प्रातिपदिक) + जानपद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (पौराश्च जानपदाश्च)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: 'where')

• प्राक्: formerly
• प्राक्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly/before)

• प्रसिद्ध-महोत्सवाः: well-known great festivals
• प्रसिद्ध-महोत्सवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसिद्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक) + महोत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (प्रसिद्धा ये महोत्सवाः)

• क्रियन्ते: are performed
• क्रियन्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगः (are done)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (as before)

• गेहे: in the house
• गेहे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे (2nd person pronoun), प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• चर: move/wander
• चर: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचन

Speakers

• Brahmā instructing a Yakṣa (reported by Mārkaṇḍeya)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā

Key Themes

• Dharma
• Community ritual
• Auspicious spaces
• Protection from malevolent forces

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Communal dharmic celebration and continuity of tradition are portrayed as protective. A house integrated into public, righteous observances is not a suitable locus for harmful influences.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/ācāra instruction; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Shared ritual generates collective ‘kṣetra-śuddhi’ (purified field). The instruction implies that sustained sattva and social harmony repel disruptive entities.