Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyaya 38Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

दत्तात्रेय उवाच ।

एवमेतन्नरव्याघ्र यथैतद्व्याहृतं त्वया ।

ममेति मूलं दुःखस्य न ममेति च निर्वृतेः ॥

dattātreya uvāca |

evametannaravyāghra yathaitadvyāhṛtaṃ tvayā |

mameti mūlaṃ duḥkhasya na mameti ca nirvṛteḥ ||

دَتّاتریہ نے کہا—اے مردوں کے شیردل، جیسا تم نے کہا ویسا ہی ہے۔ ‘میرا’ غم کی جڑ ہے، اور ‘میرا نہیں’ سکون اور موکش (نجات) کا سبب ہے۔

दत्तात्रेयःDattātreya (sage)
दत्तात्रेयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदत्तात्रेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus, in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एतत्this (statement/thing)
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
नरव्याघ्रO tiger among men
नरव्याघ्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणां व्याघ्रः)
यथाas, just as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as, just as)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
व्याहृतम्uttered, spoken
व्याहृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-आ-हृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री (सर्वनाम), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
ममof me, my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘मे/मम’ = my
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
मूलम्root, cause
मूलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
दुःखस्यof suffering
दुःखस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
ममof me, my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
निर्वृतेःof liberation/bliss (cessation)
निर्वृतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनिर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
Dattātreya to Jaḍa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Mamatā as duḥkha-mūlaRenunciation of ownershipLiberation (nirvṛti)

FAQs

The ethical pivot is relinquishing possessiveness: one may act responsibly in the world, yet inwardly drop the claim of ownership that breeds fear and grief.

This is dharma/jñāna upadeśa within narrative; it supports the Purāṇa’s instructional function rather than its genealogical or cosmic catalogues.

‘Na mama’ is a practical mantra of dis-identification: it severs the subtle knot tying consciousness to objects, echoing renunciatory and yogic interiorization.