Shloka 31

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

न च पश्येद्रवीं नेन्दुं न नक्षत्राणि कामतः ।

भिन्नासनं तथा शय्यां भाजनञ्च विवर्जयेत् ॥

Transliteration

na ca paśyed ravīṃ nenduṃ na nakṣatrāṇi kāmataḥ | bhinnāsanaṃ tathā śayyāṃ bhājanaṃ ca vivarjayet ||

Translation

محض دل کی خواہش سے سورج، چاند اور ستاروں کو گھور کر نہ دیکھے۔ ٹوٹا ہوا نشست، ٹوٹی ہوئی چارپائی اور خراب برتن سے بھی پرہیز کرے۔

Word by Word

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• पश्येत्: should see/look at
• पश्येत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रविम्: the sun
• रविम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• इन्दुम्: the moon
• इन्दुम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• नक्षत्राणि: stars/constellations
• नक्षत्राणि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• कामतः: at will, as one likes
• कामतः: क्रियाविशेषण (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कामतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (according to desire/at will)

• भिन्नासनम्: a broken seat
• भिन्नासनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिन्न (कृदन्त; √भिद्) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (broken + seat)

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)

• शय्याम्: a bed
• शय्याम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भाजनम्: a vessel
• भाजनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विवर्जयेत्: should avoid
• विवर्जयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√वृज्/वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speakers

• Dharmic instruction within the Markandeya Purana’s didactic discourse (speaker not specified in the provided extract)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Sūrya
• Candra

Key Themes

• Dharma
• Indriya-nigraha (sense restraint)
• Auspiciousness norms
• Household discipline

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse discourages idle sensory indulgence and promotes mindful living. Avoiding damaged household items reflects a preference for order, safety, and auspiciousness in daily life.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra material; not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Luminaries govern time and ritual; ‘whimsical’ gazing suggests distraction from dharma-oriented attention. Broken objects symbolize ‘bhinnatā’ (fragmentation); avoiding them mirrors the aspiration for wholeness in conduct and mind.