Shloka 22

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

श्राद्धार्हद्रव्यसम्प्राप्तौ तथा दुःस्वप्नदर्शने ।

जन्मर्क्षग्रहपीडासु श्राद्धं कुर्वोत चेच्छया ॥

Transliteration

śrāddhārha-dravya-samprāptau tathā duḥsvapna-darśane /

janmarkṣa-graha-pīḍāsu śrāddhaṃ kurvīta cecchayā

Translation

جب شرادھ کے لائق سامان میسر ہو، نیز بدخواب (برا خواب) نظر آئے، یا جنم نچھتر یا سیاروں کی اذیت لاحق ہو—تو بھی اختیاراً شرادھ کیا جا سکتا ہے۔

Word by Word

• श्राद्ध-अर्ह-द्रव्य-सम्प्राप्तौ: when materials fit for śrāddha are obtained
• श्राद्ध-अर्ह-द्रव्य-सम्प्राप्तौ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक) + अर्ह (प्रातिपदिक) + द्रव्य (प्रातिपदिक) + सम्प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (श्राद्धाय अर्हं द्रव्यं तस्य सम्प्राप्तिः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; locative (occasion)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण ‘likewise’

• दुः-स्वप्न-दर्शने: upon seeing a bad dream
• दुः-स्वप्न-दर्शने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दुः (उपसर्ग/अव्यय) + स्वप्न (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दुःस्वप्नस्य दर्शनम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; locative (time)

• जन्म-ऋक्ष-ग्रह-पीडासु: in afflictions from birth-star and planets
• जन्म-ऋक्ष-ग्रह-पीडासु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्म (प्रातिपदिक) + ऋक्ष (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक) + पीडा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जन्मऋक्षग्रहैः पीडा/पीडाः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन; locative (circumstances)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; object

• कुर्वोत: should perform
• कुर्वोत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्त-निपात (conditional particle) ‘if’

• इच्छया: as desired; willingly
• इच्छया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: इच्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; instrumental ‘by/according to one’s wish’

Speakers

• Not specified in provided excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Pitṛs

Key Themes

• Dharma
• Apotropaic rites
• Pitṛ-pūjā
• Dream omens
• Astrology in ritual life

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Śrāddha functions not only as obligation but also as remedial piety: when life shows signs of disorder (omens, afflictions), one restores harmony through ancestral propitiation and generosity.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ācāra/prāyaścitta-adjacent instruction (though not explicit penance). Not a pancalakṣaṇa category.

What is the esoteric significance?

Dreams and graha-afflictions are read as disturbances in subtle causality; feeding the Pitṛs is a way of ‘re-threading’ one’s karmic lineage, invoking ancestral blessings to stabilize fate.