Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Adhyaya 26Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

चतुर्थस्य सुतस्याथ चिकीर्षुर्नाम भूमिपः ।

ददर्श तां शुभाचारामीषद्धासां मदालसाम् ।

तामाह राजा हसतीं किञ्चित् कौतूहलान्वितः ॥

caturthasya sutasyātha cikīrṣur nāma bhūmipaḥ / dadarśa tāṃ śubhācārām īṣaddhāsāṃ madālasām / tām āha rājā hasatīṃ kiñcit kautūhalānvitaḥ

پھر بادشاہ نے چوتھے بیٹے کو نام دینے کی خواہش سے، نیک سیرت مدالسا کو ہلکی سی مسکراہٹ کے ساتھ دیکھا۔ کچھ تجسس میں، وہ ہنستی تھی تو بادشاہ نے اس سے کہا۔

चतुर्थस्यof the fourth
चतुर्थस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; genitive ‘of the fourth’
सुतस्यof the son
सुतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (sequence/then)
चिकीर्षुःwishing to act/do
चिकीर्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) + san (सन्) + u (उ-प्रत्यय)
Formइच्छार्थक कृदन्त (चिकीर्षु), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘desiring to do’
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनिपात (quotative/‘by name’)
भूमिपःthe king (protector of the earth)
भूमिपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūmipa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः पः/पालः)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शुभाचाराम्of good conduct
शुभाचाराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक) + ācāra (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (शुभः आचारः यस्याः/शुभ-आचारा)
ईषद्धासाम्slightly smiling
ईषद्धासाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootīṣat (अव्यय/उपसर्गार्थ) + hāsa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययपूर्वपद-तत्पुरुषः (ईषत् हासः यस्याः)
मदालसाम्Madālasā
मदालसाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmadālasa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper name
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहsaid to
आह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ah (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हसतीम्(to her) who was laughing/smiling
हसतीम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√has (धातु) + śatṛ (कृत् प्रत्यय)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; participle qualifying ‘tām’
किञ्चित्a little
किञ्चित्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkiṃcit (सर्वनाम/अव्यय)
Formअव्यय (somewhat)
कौतूहलान्वितःendowed with curiosity
कौतूहलान्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkautūhala (प्रातिपदिक) + anvita (प्रातिपदिक/क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष/सम्बन्धार्थ (कौतूहलेन अन्वितः)
Narrator; king prepares to question Madālasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Household narrativeNaming riteInquiry and dialogueContrast of viewpoints (king vs. queen)

FAQs

Curiosity becomes the doorway to instruction: the king’s question invites Madālasa to articulate a deeper criterion for naming and for life-goals beyond martial display.

Didactic narrative (upākhyāna) serving Dharma teaching; not a direct Vaṃśa listing here, though situated in a royal family context.

Madālasa’s ‘slight smile’ suggests compassionate irony: she sees the impermanence of worldly labels and is poised to redirect meaning from externals to inner destiny.