Shloka 8

Adhyaya 25 — Madālāsā’s Return, Royal Succession, and the First Teaching to Vikrānta

Sanskrit

अभ्यषिञ्चन्त राजानमुदाराचारचेष्टितम् ।

सम्यक् पालयतस्तस्य प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥

Transliteration

abhyaṣiñcanta rājānam udārācāraceṣṭitam | samyak pālayatas tasya prajāḥ putrān ivaurasān ||

Translation

جس کا کردار اور آچرن نیک تھا، اسی کو انہوں نے راجا کے طور پر ابھیشیک کیا۔ وہ ان کی درست حفاظت کرتا ہوا رعایا کو اپنے جنے ہوئے بیٹوں کی طرح عزیز سمجھتا تھا۔

Word by Word

• अभ्यषिञ्चन्: anointed
• अभ्यषिञ्चन्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि + सिच् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• राजानम्: the king
• राजानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• उदार-आचार-चेष्टितम्: of noble conduct and behavior
• उदार-आचार-चेष्टितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उदार (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक) + चेष्टित (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (विशेषणसमूह); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying राजानम्)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• पालयतः: while (he) was protecting
• पालयतः: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी; circumstantial)
• Type: Verb
• Root: पालयत् (पाल् धातु, शतृ-कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘while he was protecting’ (genitive absolute/possessive)

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive/possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• प्रजाः: the subjects/people
• प्रजाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: उपमान (Upamāna/standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• औरसान्: legitimate, born of one’s own body
• औरसान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: औरस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (qualifying पुत्रान्)

Speakers

• Narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Abhiṣeka (coronation)
• Rājadharma and paternal care model
• Ideal ruler-subject relationship

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The king is ethically framed as a guardian-parent: governance is legitimate when grounded in noble conduct and protective care, not mere power.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vaṃśānucarita with rājadharma instruction embedded in narrative.

What is the esoteric significance?

The ‘subjects as sons’ trope points to dharmic sovereignty: authority is stewardship (pālana), mirroring a cosmic caretaking order rather than domination.