Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

द्रष्टुं कुवलयाश्वं तमिच्छामीति पुनः पुनः ।

ततः कुवलयाश्वोऽसौ समुत्थाय वरासनात् ।

यथाह तातेति वदन् प्रणाममकरोद्भुवि ॥

draṣṭuṃ kuvalayāśvaṃ tam icchāmīti punaḥ punaḥ / tataḥ kuvalayāśvo 'sau samutthāya varāsanāt / yathāha tāteti vadan praṇāmam akarod bhuvi

انہوں نے کہا—“ہم اس کوولیاشْو کو بار بار دیکھنا چاہتے ہیں۔” تب کوولیاشْو اپنے بہترین آسن سے اٹھا اور “ایومَستو، پیارے” کہہ کر زمین پر سجدۂ تعظیم کیا۔

द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) → द्रष्टुम् (कृदन्त-अव्यय)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (तुमन्त); अव्ययभाव
कुवलयाश्वम्Kuvalayāśva
कुवलयाश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुवलयाश्व (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इच्छामिI desire
इच्छामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Quotation marker (वाक्य-समाप्ति/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle (इत्यर्थे)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्ति)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्ति)
ततःthen/thereupon
ततः:
Time/Sequence (काल/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; temporal/causal adverb (तस्मात्/अनन्तरम्)
कुवलयाश्वःKuvalayāśva
कुवलयाश्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुवलयाश्व (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
असौthat (man)/he
असौ:
Karta-apposition (कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअसद्/असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु) → समुत्थाय (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त absolutive (ल्यप्/क्त्वा); अव्ययभाव
वरासनात्from the excellent seat/throne
वरासनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवर-आसन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (वरम् आसनम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative ‘from’
यथाas
यथा:
Manner/Reference (प्रकार/अनुसरण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; comparative/quotative adverb (यथावद्/यथा-इति)
आहsaid
आह:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; perfect form)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तातdear father/sir
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (सम्बोधन-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
इतिthus
इति:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
वदन्saying
वदन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√वद् (धातु) → वदत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रणामम्salutation/bow
प्रणामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अकरोत्made/did
अकरोत्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भुविon the ground
भुवि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भूमि/भुव्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
Request voiced in dialogue; Kuvalayāśva’s action described by narrator

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Filial devotionHumilityReverence (praṇāma)Readiness to obey

FAQs

The king’s immediate rising and prostration signals ideal conduct: humility before elders/benefactors and promptness in fulfilling a rightful wish (especially connected to lineage and gratitude).

Vamśānucarita: the narrative turns toward meeting an ancestor/forebear figure (Kuvalayāśva), reinforcing genealogical continuity.

Rising from the ‘excellent seat’ and bowing to the earth symbolizes surrender of royal ego to dharma; earth-contact (bhuvi praṇāma) marks grounding of power in humility.