Shloka 33

Adhyaya 12 — The Son Describes the Narakas: Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana, and Taptakumbha

Sanskrit

तेषामङ्गानि रुदतामनेकान्यतिभीषणाः ।

असिपत्रवनं तात ! मयैतत्कीर्तितं तव ॥

Transliteration

teṣām aṅgāni rudatām anekāny atibhīṣaṇāḥ | asipatravanaṃ tāta mayaitat kīrtitaṃ tava ||

Translation

روتے ہوئے ان کے اعضاء کے کئی ٹکڑے ہو جاتے ہیں، جو انتہائی خوفناک ہے۔ اے پیارے، اس طرح میں نے تمہیں اسی پترون جہنم کا حال سنایا ہے۔

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• अङ्गानि: limbs
• अङ्गानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन

• रुदताम्: of those who are weeping
• रुदताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: रुद् (धातु) → रुदत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; तेषाम् इत्यस्य विशेषणम् (of those who are crying)

• अनेकानि: many
• अनेकानि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; अङ्गानि इत्यस्य विशेषणम्

• अति-भीषणाः: most dreadful
• अति-भीषणाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय-उपसर्ग) + भीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपसर्गपूर्वक विशेषण (very terrible)

• असि-पत्र-वनम्: the forest of sword-leaves
• असि-पत्र-वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (असिपत्राणां वनम्)

• तात: O dear one / O father
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कीर्तितम्: has been described
• कीर्तितम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु) → कीर्तित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त कर्मणि (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; लुप्त-क्रियापदं (अस्ति/भवति)

• तव: to you / for you
• तव: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

Speakers

• Narrator concluding the Asipatravana section; addressing ‘tāta’ (dear one/son-like listener)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Conclusion of naraka description
• Didactic closure
• Fear as moral instruction

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The closing address (‘tāta’) underscores compassionate instruction: terrifying imagery is deployed not for cruelty but to turn the listener away from adharma and toward restraint, charity, and truthfulness.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

A dharma/karmaphala warning passage; outside the direct pancalakṣaṇa headings though consistent with Purāṇic ethical teaching.

What is the esoteric significance?

Dismemberment into ‘many parts’ can symbolize the fragmentation of the self under vice—loss of inner unity (ekāgratā) caused by unwholesome actions and desires.