Previous Verse

Shloka 95

Adhyaya 10Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

अवरोहणीं च सम्प्राप्य पूर्ववद्यान्ति मानवाः ।

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा जन्तुर्विपद्यते ।

अतः शृणुष्व विप्रर्षे यथा गर्भं प्रपद्यते ॥

avarohiṇīṃ ca samprāpya pūrvavad yānti mānavāḥ | etat te sarvam ākhyātaṃ yathā jantur vipadyate | ataḥ śṛṇuṣva viprarṣe yathā garbhaṃ prapadyate ||

زوال کے راستے کو پا کر انسان پہلے کی طرح چلتے رہتے ہیں۔ تمہیں یہ سب بتا دیا گیا کہ جیو کیسے پستی کو پہنچتا ہے؛ اب، اے برہمن رِشی، سنو کہ وہ رحم میں کیسے داخل ہوتا ہے۔

अवरोहणीम्the descent (path/condition of descending)
अवरोहणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootavarohaṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सम्प्राप्यhaving reached
सम्प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-pra-āp (आप् धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having attained'
पूर्ववत्as before
पूर्ववत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrvavat (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: as before)
यान्तिgo
यान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; (पूर्ववत् + यान्ति)
मानवाःhuman beings
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (एतत् + ते)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative) एकवचन (enclitic)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; एतत् इति विशेषण
आख्यातम्has been explained
आख्यातम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-khyā (ख्या धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'has been told'
यथाhow, in what way
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकार/उपपत्त्यर्थक-अव्यय (how/that)
जन्तुःa creature, living being
जन्तुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjantu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विपद्यतेperishes, meets misfortune
विपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-pad (पद् धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अतःtherefore
अतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatas (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formहेतौ/क्रमार्थक-अव्यय (therefore, hence)
शृणुष्वlisten (now)
शृणुष्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
विप्रर्षेO brahmin-sage
विप्रर्षे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra-ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय: विप्रश्चासौ ऋषिश्च
यथाhow
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय
गर्भम्womb, embryo
गर्भम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgarbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रपद्यतेenters, attains
प्रपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-pad (पद् धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Pitā to Putra (addressing him as viprarṣi in the didactic frame)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Karmic descentCycle of rebirthDidactic transitionEmbryology (garbha)

FAQs

The text pivots from outcomes (death/afterlife) to origins (conception), underscoring saṃsāra as a continuous causal chain; understanding the chain is meant to motivate dharmic restraint and higher aims.

Instructional/dharma-knowledge segment; it prepares for a ‘sarga-like’ micro-account (formation of the body) though not cosmic sarga proper.

‘Descent’ and ‘entry into the womb’ can be read as the jīva’s contraction into limitation—consciousness taking on name-and-form under prior impressions (vāsanā).