Shloka 138
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
“देव! आपके शरीरमें देवता, दानव, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, नाग तथा समस्त स्थावर- जंगमरूप जगत् विद्यमान है ।। त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते । ट्रुतमन्त:शरीरे ते सततं परिवर्तिन:,'प्रभो! आपकी कृपासे आपके शरीरके भीतर निरन्तर शीघ्र गतिसे घूमते रहनेपर भी मेरी स्मरणशक्ति नष्ट नहीं हुई है
deva! tava śarīre devatā dānavā yakṣā rākṣasā gandharvā nāgāś ca samasta-sthāvara-jaṅgama-rūpaṃ jagad vidyamānam asti. tvatprasādāc ca me deva smṛtir na parihīyate; tvaritam antaḥśarīre te satataṃ parivartinaḥ, prabho, api me smaraṇaśaktir na naṣṭā.
وَیشَمپایَن نے کہا— “اے ربّ! آپ کے جسم میں دیوتا، دانَو، یَکش، راکشس، گندھرو، ناگ اور ساکن و متحرک تمام جہان موجود ہے۔ اور اے دیو! آپ کے فضل سے میری یادداشت زائل نہیں ہوئی؛ آپ کے باطن میں مسلسل تیز رفتاری سے گردش کرتے رہنے کے باوجود، اے آقا، میری قوتِ یاد کم نہیں ہوئی۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that the divine is all-encompassing—the entire cosmos abides within the Lord—and that spiritual experience is sustained by grace: even amid overwhelming, disorienting vision, the devotee’s smṛti (clear recollection and steadiness of mind) is preserved through the Lord’s favor.
Vaiśaṃpāyana narrates a speaker’s awe-filled address to a divine being whose body contains all orders of creatures and worlds. The speaker reports being carried and whirled within that inner cosmic form, yet, by the Lord’s grace, does not lose memory or composure.