Shloka 119
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
साध्यान् रुद्रांस्तथा5<दित्यान् गुह्मकान् पितरस्तदा । सर्पान् नागान् सुपर्णाश्च वसूनप्यश्चिनावपि,पृथ्वीपते! साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु, अश्विनीकुमार, गन्धर्व, अप्सरा, यक्ष तथा ऋषियोंका भी मैंने दर्शन किया। दैत्य-दानवसमूह, नाग, सिंहिकाके पुत्र (राहु आदि) तथा अन्य देवशत्रुओंको भी देखा। राजन्! इस लोकमें मैंने जो कुछ भी स्थावर-जंगम पदार्थ देखे थे, वे सब मुझे उस महात्माकी कुक्षिमें दृष्टिगोचर हुए। महाराज! मैं प्रतिदिन फलाहार करता और इस सम्पूर्ण जगतमें घूमता रहता
vaiśampāyana uvāca | sādhyan rudrāṁs tathādityān guhyakān pitaras tadā | sarpān nāgān suparṇāṁś ca vasūn apy aśvināv api | pṛthvīpate! sādhya-rudrāditya-guhyaka-pitṝn sarpa-nāga-suparṇa-vasūn aśvinīkumārān gandharvān apsaraso yakṣān tathā ṛṣīnām api mayā darśanaṁ kṛtam | daitya-dānava-saṁghān nāgān siṁhikā-putrān (rāhv-ādīn) anyāṁś ca deva-śatrūn api apaśyam | rājan! asmin loke mayā yad yat sthāvara-jaṅgamaṁ dṛṣṭaṁ tat sarvaṁ tasya mahātmanaḥ kukṣau me dṛṣṭigocaram abhavat | mahārāja! ahaṁ pratidinaṁ phalāhāraṁ karomi, asmin sampūrṇe jagati ca paryaṭāmi |
وَیشَمپایَن نے کہا—اے زمین کے مالک! میں نے سادھیہ، رُدر اور آدِتیہ؛ گُہْیَک اور پِتروں کو؛ سانپوں، ناگوں اور سُپَرنوں (عظیم بالداروں) کو؛ وَسُوؤں اور اشوِنی جڑواں دیوتاؤں کو بھی دیکھا۔ میں نے گندھرو، اپسرا، یکش اور رِشیوں کے بھی دیدار کیے۔ دَیتیہ و دانَو کے لشکر، سِمْہِکا کے بیٹے—راہو وغیرہ—اور دوسرے دیوتاؤں کے دشمن بھی میں نے دیکھے۔ اے نৃপ! اس دنیا میں میں نے جو کچھ بھی ساکن و متحرک دیکھا تھا، وہ سب اُس مہاتما کی کوکھ میں مجھے نمایاں نظر آیا۔ اور اے مہاراج، میں روزانہ پھلوں پر گزارا کرتا ہوں اور اسی تمام جہان میں بھٹکتا رہتا ہوں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnectedness of existence: all classes of beings—divine, ancestral, human-like spirits, and even adversarial forces—are encompassed within a greater reality. Ethically, it encourages humility before the cosmic order and steadiness in a simple, disciplined life (fruit-subsistence and continual wandering).
The speaker reports an extraordinary vision: he has seen numerous celestial and otherworldly beings, as well as demonic hosts like Rāhu and other enemies of the gods. He then states that everything in the world, moving and unmoving, appeared to him within the belly of a certain great-souled being, and he describes his ongoing ascetic routine of living on fruits while roaming the world.