प्रावृट्-शरत्-वर्णनम् — Description of the Monsoon and Autumn; Sarasvatī in the Pāṇḍavas’ Exile
पर्वताभोगवर्ष्माणमतिकायं महाबलम् चित्राड़मड़जैश्षित्रैर्हरिद्रासद्शच्छविम्
parvatābhogavarṣmāṇam atikāyaṁ mahābalam | citrāṅgam aṅgajaiś citrair haridrāsadṛśacchavim ||
وَیشَمپایَن نے کہا: اس کا جسم پہاڑی سلسلے کی مانند بے حد وسیع تھا—دیوہیکل اور نہایت زورآور۔ عجیب جسمانی نشانات سے اس کے اعضا نرالا دکھتے تھے اور اس کی رنگت ہلدی کی طرح زرد تھی۔ چار چمکتے ہوئے دانتوں کے ساتھ اس کا منہ غار سا معلوم ہوتا تھا؛ اس کی آنکھیں نہایت سرخ تھیں، گویا آگ اگل رہی ہوں۔ وہ بار بار اپنی دونوں جبڑوں کے کناروں کو زبان سے چاٹتا تھا۔ کالانتک اور یم کی مانند تمام جانداروں میں دہشت پھیلانے والا وہ ہولناک سانپ اپنی پھُسکار بھری سانس اور شیر کی دہاڑ جیسی گرج سے گویا دوسروں کو ڈانٹ رہا تھا۔
वैशम्पायन उवाच
The verse primarily builds a moral atmosphere rather than stating a doctrine: it evokes how overwhelming, death-like forces (likened to Kālāntaka and Yama) can confront beings in the wilderness of life, reminding the listener of mortality and the need for steadiness and discernment when fearsome appearances arise.
Vaiśaṃpāyana describes a terrifying, gigantic serpent in vivid physical detail—mountain-like body, turmeric-yellow hue, strange markings, four gleaming fangs, fiery red eyes, and threatening hisses/roars—establishing the creature as a fearsome presence that intimidates all beings.