Shloka 46
उद्योगपर्व — अध्याय ८१: कृष्णस्य दूतप्रयाणम्
Udyoga Parva, Chapter 81: Krishna Sets Out as Envoy
'भामिनि! जिनपर तुम कुपित हुई हो, उन विपक्षियोंकी स्त्रियाँ भी अपने कुट॒म्बी, बन्धु-बान्धव, मित्रवृन्द तथा सेनाओंके मारे जानेपर इसी तरह रोयेंगी ।। अहं च तत् करिष्यामि भीमार्जुनयमै: सह । युधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात्
bhāmini! yān prati tvaṁ kupitāsi teṣāṁ vipakṣīyāḥ striyo 'pi sva-kuṭumbibāndhava-mitravṛnda-senānāṁ nihateṣu tathāiva rodiṣyanti. ahaṁ ca tat kariṣyāmi bhīmārjunayamaiḥ saha, yudhiṣṭhira-niyogena daivāc ca vidhinirmitāt.
اے بھامنی! جن مخالفین پر تو غضبناک ہوئی ہے، اُن کی عورتیں بھی اپنے گھر والوں، رشتہ داروں، دوستوں کے حلقے اور لشکروں کے مارے جانے پر اسی طرح روئیں گی۔ اور میں بھی بھیم، ارجن اور یم کے ساتھ—یُدھشٹھِر کے حکم سے، اور اس لیے بھی کہ تقدیر کو نظمِ ازلی نے یوں ہی مقرر کیا ہے—وہی کر دکھاؤں گا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral weight and inevitability of war’s consequences: violence rebounds as grief upon families on both sides. It also frames action as occurring under both human agency (obedience to Yudhiṣṭhira’s command) and a larger determinism (daiva/vidhi), highlighting the Mahābhārata tension between duty-driven choice and fate.
In the Udyoga Parva’s lead-up to the Kurukṣetra war, the speaker conveys a grim assurance: the opponents’ women will mourn when their men and armies fall. The narrator adds that ‘I too will do this’ alongside Bhīma and Arjuna (and ‘Yama’ as a force/personification of death), acting under Yudhiṣṭhira’s directive and the compulsion of destiny.