Shloka 4
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Brahmacarya and the Formless Brahman
Udyoga Parva 44
सम्भोगसंविद् विषमो5तिमानी दत्त्वा विकत्थी कृपणो दुर्बलश्न । बहुप्रशंसी वन्दितद्विट् सदैव सप्तैवोक्ता: पापशीला नृशंसा:,सम्भोगमें मन लगानेवाले, विषमता रखनेवाले, अत्यन्त अभिमानी, दान देकर आत्मश्लाघा करनेवाले, कृपण, असमर्थ होकर भी अपनी बहुत बड़ाई करनेवाले और सम्मान्य पुरुषोंसे सदा द्वेष रखनेवाले--ये सात प्रकारके मनुष्य ही पापी और क्रूर कहे गये हैं
sambhogasaṃvid viṣamo 'timānī dattvā vikatthī kṛpaṇo durbalaś ca | bahupraśaṃsī vanditadvit sadaiva saptaivoktāḥ pāpaśīlā nṛśaṃsāḥ ||
سنَتسُجات نے کہا: جو لذتِ نفس میں ڈوبا ہو، جس کا برتاؤ ٹیڑھا اور غیر منصفانہ ہو، جو حد سے بڑھا ہوا مغرور ہو، جو خیرات دے کر بھی شیخی بگھارے، جو بخیل ہو، جو کمزور ہو کر بھی بڑی بڑی ڈینگیں ہانکے، اور جو معزز و قابلِ احترام لوگوں سے ہمیشہ عداوت رکھے—ایسے سات قسم کے لوگ پاپ سرشت اور سنگ دل کہے گئے ہیں۔
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta identifies seven traits that mark a person as morally fallen and cruel: attachment to sensual pleasure, crookedness/unfairness, excessive pride, boasting after giving, miserliness, loud self-importance despite weakness, and habitual hatred of the truly honored. The teaching urges inner integrity—generosity without vanity, humility, and respect for the virtuous.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya discourse, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on ethical and spiritual conduct. This verse is part of his moral diagnosis, listing destructive character-types that lead to sin and social harm, thereby warning the king against such dispositions in himself and his court.