Shloka 19
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
अपण्डितो वापि सुहृत् पण्डितो वाप्यनात्मवान् | भारत! जो मित्र न हो, मित्र होनेपर भी पण्डित न हो, पण्डित होनेपर भी जिसका मन वशमें न हो, वह अपनी गुप्त मन्त्रणा जाननेके योग्य नहीं है ।।
apaṇḍito vāpi suhṛt paṇḍito vāpy anātmavān | bhārata! yo mitra na ho, mitra bhūtvāpi yo na paṇḍitaḥ, paṇḍito bhūtvāpi yasya mano na vaśe, sa svaguhya-mantraṇā-jñāne na yogyas tiṣṭhati || nāparīkṣya mahīpālaḥ kuryāt sacivam ātmanaḥ ||
اے بھارت! جو نادان ہو—خواہ وہ محبت کرنے والا ہی کیوں نہ ہو؛ جو دوست کہلائے مگر سچا دوست نہ ہو؛ جو قریب ہو کر بھی عالم نہ ہو؛ اور جو عالم ہو کر بھی نفس پر قابو نہ رکھتا ہو—ایسے شخص کو اپنی پوشیدہ مشاورت جاننے کے لائق نہ سمجھو۔ بادشاہ کو بغیر آزمائش کے اپنا وزیر/سچِو مقرر نہیں کرنا چاہیے۔
विदुर उवाच
Educational Q&A
Confidential counsel should be shared only with a thoroughly tested minister who is wise, truly loyal, and self-controlled; learning without self-mastery is unsafe for state secrets.
In Vidura’s counsel to Dhṛtarāṣṭra during the Udyoga Parva, he lays down principles of royal policy: the king must scrutinize character and competence before appointing advisers and before entrusting them with secret deliberations.